GPT-OSS 120B và 20B chính thức được công bố, hướng tới cộng đồng phát triển toàn cầu và phản hồi áp lực cạnh tranh từ Trung Quốc và chính phủ Mỹ.

Ngày 5/8, OpenAI đã chính thức ra mắt hai mô hình AI mã nguồn mở mới: gpt-oss-120b và gpt-oss-20b, đánh dấu lần đầu tiên kể từ GPT-2 (2019) công ty này công bố mô hình “mở” cho cộng đồng.

Cả hai mô hình hiện đã có thể tải miễn phí trên nền tảng Hugging Face và được phát hành theo giấy phép Apache 2.0, cho phép doanh nghiệp thương mại hóa mà không cần xin phép hay trả phí cho OpenAI.

Hai lựa chọn: mạnh mẽ trên GPU hoặc chạy được trên laptop

• GPT-OSS 120B: 117 tỷ tham số, kích hoạt trung bình 5,1 tỷ tham số mỗi token nhờ cơ chế mixture-of-experts (MoE), có thể chạy trên một GPU NVIDIA A100.
• GPT-OSS 20B: nhỏ gọn hơn, hoạt động được trên laptop có RAM 16GB, hướng đến nhóm nhà phát triển cá nhân và ứng dụng nhẹ.

Dù thuộc nhóm mô hình mở, cả hai vẫn được huấn luyện bằng phương pháp reinforcement learning (RL), tương tự các dòng mô hình cao cấp “o-series” của OpenAI.

Hiệu năng cạnh tranh nhưng vẫn còn hạn chế

Trên một số benchmark tiêu chuẩn:

• Codeforces (với công cụ):
  • 120B đạt 2622 điểm, vượt DeepSeek R1, thua o3 và o4-mini.
  • 20B đạt 2516 điểm.
• Humanity’s Last Exam (HLE):
  • 120B: 19%
  • 20B: 17,3%
  • Cả hai vượt các mô hình mở của Qwen, DeepSeek, nhưng vẫn xếp sau o3.
• Tỷ lệ “hallucination” (ảo tưởng thông tin):
  • GPT-OSS 120B: 49%
  • GPT-OSS 20B: 53%
  • So sánh: o1 chỉ 16%, o4-mini là 36%

OpenAI lý giải rằng các mô hình nhỏ hơn thường thiếu kiến thức thế giới và dễ “ảo tưởng” hơn. Tuy nhiên, các mô hình mới vẫn có khả năng thực hiện chuỗi suy luận (chain-of-thought), gọi công cụ (tool use) như web search hoặc chạy mã Python, nhưng chỉ hỗ trợ văn bản, không có khả năng xử lý hình ảnh hay âm thanh.

Không công khai dữ liệu huấn luyện, nhưng kiểm soát an toàn nghiêm ngặt

Dù mở mô hình, OpenAI không công khai tập dữ liệu huấn luyện, phần vì vướng các vụ kiện liên quan đến bản quyền đang diễn ra trong ngành.

Trong sách trắng, OpenAI khẳng định đã đánh giá kỹ về rủi ro an toàn sinh học và an ninh mạng, bao gồm việc kiểm tra khả năng mô hình bị tinh chỉnh để phục vụ tấn công mạng hoặc tạo vũ khí sinh hóa. Kết luận: GPT-OSS có thể tăng nhẹ năng lực sinh học, nhưng không vượt quá ngưỡng nguy hiểm.

Động thái mang tính chiến lược

CEO Sam Altman thừa nhận OpenAI từng “ở phía sai của lịch sử” khi không mở mã nguồn sớm hơn. Động thái này diễn ra trong bối cảnh áp lực từ:

• Chính quyền Mỹ (dưới thời Trump): kêu gọi các công ty AI mở mã nguồn để phổ biến công nghệ phù hợp với giá trị Mỹ.
• Cạnh tranh từ Trung Quốc: DeepSeek, Alibaba Qwen, Moonshot AI đang nổi lên với mô hình mở mạnh mẽ, khiến Meta (LLaMA) dần tụt lại.

Altman cho biết: “Chúng tôi muốn thế giới xây dựng trên một nền tảng AI mở, do Mỹ phát triển, dựa trên các giá trị dân chủ, miễn phí và phục vụ lợi ích chung”.

Mặc dù còn một số hạn chế về khả năng xử lý đa phương tiện và tỉ lệ ảo tưởng cao, hai mô hình gpt-oss đánh dấu sự quay trở lại nghiêm túc của OpenAI với cam kết minh bạch – đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh AI toàn cầu ngày càng gay gắt.