ZKsync Lite, mạng rollup zero-knowledge đầu tiên trên Ethereum, sẽ chính thức ngừng hoạt động sau sáu năm tồn tại, đánh dấu một bước chuyển mới trong chiến lược phát triển của Matter Labs.

ZKsync vừa công bố kế hoạch ngừng hỗ trợ và khai tử ZKsync Lite vào một thời điểm nào đó trong năm 2026. Đây từng là mạng rollup zero-knowledge (ZK) đầu tiên trên Ethereum khi ra mắt với tên gọi ZKsync 1.0 vào tháng 6 năm 2020.

Trong một bài đăng trên mạng X, nhóm phát triển cho biết: “Đây là một quá trình kết thúc có kế hoạch, theo trật tự đối với một hệ thống đã hoàn thành sứ mệnh và không ảnh hưởng đến bất kỳ hệ thống ZKsync nào khác”. Họ cam kết sẽ chia sẻ chi tiết cụ thể, mốc thời gian chính xác và hướng dẫn di chuyển tài sản cho người dùng trong năm tới.

Ban đầu, ZKsync Lite được thiết kế như một giải pháp mở rộng lớp 2 (Layer 2) tập trung vào thanh toán. Mạng này hỗ trợ chuyển token, hoán đổi nguyên tử (atomic swaps) và đúc NFT, nhưng không có chức năng hợp đồng thông minh. Hạn chế này khiến tiện ích của nó bị thu hẹp so với các thế hệ rollup ra đời sau này.

📌In 2026, we plan to deprecate ZKsync Lite (aka ZKsync 1.0), the original ZK-rollup we launched on Ethereum.

This is a planned, orderly sunset for a system that has served its purpose and does not affect any other ZKsync systems.

— ZKsync (@zksync) December 7, 2025

Tuy vậy, giao thức này đóng vai trò là bãi thử nghiệm quan trọng cho công nghệ zero-knowledge trên Ethereum. ZKsync nhận định: “ZKsync Lite là một bằng chứng khái niệm mang tính đột phá và đã xác thực những ý tưởng quan trọng liên quan đến việc xây dựng các hệ thống ZK thực tế. Nó đã hoàn thành công việc của mình: chứng minh điều gì là khả thi và mở đường cho thế hệ tiếp theo”.

Theo dữ liệu từ L2BEAT, hiện vẫn còn khoảng 50 triệu USD tiền của người dùng được kết nối với ZKsync Lite, mặc dù mạng này hiện xử lý ít hơn 200 giao dịch mỗi ngày. ZKsync khẳng định người dùng không cần lo lắng: “Các khoản tiền vẫn an toàn, và việc rút tiền về mạng chính Ethereum (L1) sẽ tiếp tục hoạt động xuyên suốt quá trình”.

Matter Labs, công ty đứng sau hệ sinh thái ZKsync, thực tế đã ngừng phát triển tích cực trên ZKsync Lite từ tháng 3/2023 khi họ ra mắt ZKsync Era. Đây là một zkEVM đầy đủ tính năng, có khả năng chạy các hợp đồng thông minh phức tạp, được giới chuyên môn đánh giá cao về tiềm năng mở rộng quy mô cho Ethereum.

ZKsync nhấn mạnh rằng việc khai tử mạng Lite sẽ không ảnh hưởng đến các sản phẩm khác của họ. Động thái này nhằm tập trung nguồn lực vào các hệ thống được xây dựng với ZK Stack, Prividiums (các chuỗi riêng tư tập trung doanh nghiệp) và toàn bộ mạng lưới ZKsync rộng lớn hơn.

Thông báo này được đưa ra trong bối cảnh ZKsync đang trải qua một giai đoạn đầy thách thức. Mạng lưới gần đây đã kết thúc chương trình khuyến khích thanh khoản Ignite do điều kiện thị trường giảm sút. Đồng thời, Aave DAO cũng đang xem xét ngừng triển khai trên ZKsync Era vì doanh thu mang lại quá thấp. Sự ra đi của ZKsync Lite đánh dấu sự trưởng thành và chuyển hướng chiến lược của một trong những người tiên phong trong công nghệ rollup zero-knowledge.