Chính phủ sử dụng công nghệ để minh bạch hóa chi tiêu công, lấy lại niềm tin từ người dân.
Sau các cuộc biểu tình lớn với sự tham gia của khoảng 130.000 người vào ngày 21/9, Philippines đã chính thức ra mắt một hệ thống blockchain nhằm theo dõi việc chi tiêu ngân sách cho các dự án công, đặc biệt là trong lĩnh vực cơ sở hạ tầng và kiểm soát lũ lụt – lĩnh vực bị cáo buộc tham nhũng nghiêm trọng.
Hệ thống có tên gọi là Integrity Chain, được phát triển bởi BayaniChain Ventures, sẽ ghi nhận tất cả các hợp đồng và mốc tiến độ của Bộ Giao thông Vận tải và Công trình Công cộng (DPWH) lên một sổ cái chống sửa đổi (tamper-proof ledger).
Mục tiêu: Minh bạch tuyệt đối
Theo ông Paul Soliman, CEO và đồng sáng lập BayaniChain: “Chúng tôi muốn biến hồ sơ chính phủ thành tài sản số công cộng – bất biến, có thể xác minh và được kiểm tra công khai.”
Hệ thống này không chỉ lưu trữ dữ liệu, mà còn mã hóa mỗi hợp đồng, đợt giải ngân và mốc dự án thành một tài sản số, tương tự NFT, để dễ dàng truy xuất và xác minh.
Khi mở rộng ra các bộ ngành khác, Integrity Chain có tiềm năng bảo vệ toàn bộ ngân sách quốc gia – ước tính khoảng 98 tỷ USD mỗi năm.
“Tài khoản trách nhiệm sẽ không còn dựa trên lời hứa, mà trên mật mã học, xác thực mở và hệ thống cho phép công dân tự kiểm tra kết quả,” Soliman nhấn mạnh.
Cách thức hoạt động
- Dữ liệu được lấy trực tiếp từ hệ thống của DPWH.
- Lớp điều phối Prismo xử lý việc mã hóa, quản lý dữ liệu và xác thực.
- Hệ thống chạy trên mạng Polygon PoS, một Layer 2 tương thích Ethereum, đảm bảo tính minh bạch và hiệu suất cao.
- Mọi bản ghi đều được đóng dấu thời gian mật mã và lưu trên chuỗi.
Xác thực độc lập từ xã hội dân sự
Điểm nổi bật của Integrity Chain là cơ chế xác thực đa bên (multi-validator):
- Các tổ chức độc lập như NGO, trường đại học, truyền thông và nhóm công dân đóng vai trò là bộ phận xác thực.
- Mỗi hành động xác nhận đều được ghi lại trên chuỗi như một tài sản công cộng, ngăn chặn thiên vị hoặc thao túng.
- Khóa xác thực được lưu trên phần cứng an toàn, định kỳ thay đổi và phân bổ ngẫu nhiên.
Ông Gelo Wong, Giám đốc Tăng trưởng của BayaniChain, cho biết:
“Bất kỳ nỗ lực che giấu hay thao túng thông tin nào cũng sẽ trở nên rõ ràng, chứ không còn bị che đậy.”
Hơn 40 tổ chức NGO đã tham gia từ đầu, với mô hình “một tổ chức – một phiếu”, đảm bảo không có nhóm nào chiếm ưu thế.
Bối cảnh: Biểu tình vì tham nhũng
Cuộc biểu tình ngày 21/9 diễn ra đúng dịp kỷ niệm 53 năm thiết quân luật dưới thời Tổng thống Ferdinand Marcos Sr., cha của tổng thống đương nhiệm. Sự kiện là lời nhắc nhở về nạn tham nhũng và vi phạm nhân quyền trong quá khứ.
Người biểu tình yêu cầu minh bạch sau khi phát hiện hàng loạt hợp đồng đội giá, công trình kém chất lượng và dự án ma trong chương trình kiểm soát lũ, với hơn 33 tỷ USD đã được phân bổ trong 15 năm.
Triển vọng và thách thức
Việc áp dụng blockchain để giám sát chi tiêu công là bước đi táo bạo, nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức:
- Liệu hệ thống có thật sự độc lập trước áp lực chính trị?
- Có đủ nguồn lực kỹ thuật và con người để duy trì lâu dài?
Tuy nhiên, nếu thành công, Philippines có thể trở thành mô hình cho các nước đang phát triển trong việc dùng công nghệ để chống tham nhũng.
Với Integrity Chain, Philippines đang đánh cược rằng minh bạch kỹ thuật số có thể chữa lành vết thương lòng tin do tham nhũng gây ra.
Câu hỏi đặt ra là: Liệu blockchain có thực sự làm thay đổi văn hóa quản trị – hay chỉ là một lớp sơn mới?