Trong một cuộc trò chuyện đăng ngày 4.2.2026, bình luận viên kỳ cựu Barento “Raz” Mohammed nhìn lại hành trình hơn một thập kỷ gắn với Liên Minh Huyền Thoại, từ những ngày làm phân tích, huấn luyện đến lúc bước lên bàn bình luận. Anh cũng thẳng thắn nói về văn hóa cổ động, sự biến động của giải Bắc Mỹ và điều khiến anh “ganh tị” với châu Âu.
Với người xem Liên Minh Huyền Thoại, chất lượng bình luận luôn là một phần “đặc sản” khó lẫn. Không chỉ vì số lượng nhân sự đông đảo, mà còn vì mỗi khu vực đều có những gương mặt có cá tính riêng, tạo nên bản sắc. Barento “Raz” Mohammed là một trong những cái tên như vậy. Sau hơn 10 năm theo nghề, anh vẫn giữ được sự hào hứng, đặc biệt khi LCS trở lại với không khí sôi nổi hơn trong năm 2026.
Trong cuộc phỏng vấn mới đây, Raz kể thẳng: ngày đầu bước vào esports, anh không nghĩ mình sẽ đi xa đến thế. Anh từng làm phân tích từ xa, làm tình nguyện, rồi bắt đầu huấn luyện cho Chiefs Esports Club. Khi đó, động lực rất “đời”: cần một bản lý lịch có thứ để ghi.
Raz nói anh từng tự nhủ, mỗi bước đi chỉ là “làm cho đẹp hồ sơ”. Nhưng càng xem LSPL (nay là LDL) và LPL, càng làm việc gần với đội tuyển, anh càng “dính” vào nhịp sống của esports. Có giai đoạn anh rơi vào tình thế phải chọn: hoặ kiếm việc để sống, hoặc quay lại học hành toàn thời gian. Cơ hội đến từ một vị trí ở Dignitas Europe, rồi chuyển thành Splyce, sau đó tiếp tục “lăn tuyết” sang Dignitas Bắc Mỹ và cuối cùng là công việc bình luận.
Điều đáng chú ý là Raz không mô tả hành trình này như một cú nhảy đầy hào quang. Anh nhìn nó như một chuỗi mục tiêu ngắn hạn. Anh bảo mình luôn đặt mốc một năm: hết năm thì tự hỏi còn yêu công việc không, còn tin vào nó không; nếu không, sẵn sàng quay lại vạch xuất phát. Nhưng rồi, khi nhìn lại quãng thời gian từ 2015 đến nay, anh thừa nhận đây đã là một sự nghiệp thực sự.
Khi được hỏi về tuyển thủ tài năng nhất từng làm việc cùng, Raz chọn Wunder. Câu chuyện anh kể khá “dị”: thời điểm Gangplank bị “khai tử” trong cốt truyện nên gần như không ai tập luyện, bỗng được phép xuất hiện trở lại ở vòng play-off. Tướng vừa được làm lại, bộ kỹ năng khó, ít người hiểu. Trong bối cảnh đó, Wunder chỉ vào ARAM tập “một chút”, rồi bước thẳng vào trận đấu chính thức và “nghiền” đối thủ.
Với Raz, điều khiến Wunder khác biệt là khả năng nắm bộ kỹ năng nhanh, chịu áp lực tốt và dám chơi trong tình huống khó nhất. Những trò đùa kiểu “chỉ lo chơi WoW” có thể khiến người ta cười, nhưng theo Raz, Wunder là mẫu tuyển thủ có thể chơi rất ít trên một vị tướng mà vẫn đạt trình độ “thuần thục đáng sợ”. Ở Bắc Mỹ, Raz nhắc đến Shiphtur như một trường hợp có cơ học tốt, nhưng không phải lúc nào cũng được đặt trong một môi trường đội tuyển đủ phù hợp để phát huy.
Phần đáng chú ý khác nằm ở quãng thời gian Raz làm bình luận tiếng Anh cho LPL, nơi từng được xem như “lò luyện” nhân sự phát sóng. Raz kể anh đã làm nội dung về LPL từ trước, đều đặn với podcast China Talk, viết blog, làm bình luận cho một số giải liên quan. Anh còn từng hỗ trợ ban phát sóng bằng cách tổng hợp thông tin, điểm danh nhân sự mới nổi để họ kịp cập nhật.
Khi lời mời đến, Raz lại do dự. Anh thú nhận bản thân không hài lòng với những lần bình luận đầu tiên, cảm giác “thô” và thiếu tự tin. Nhưng rồi anh quyết định thử, với suy nghĩ rất thực tế: nếu không ổn thì quay về học tiếp cũng chưa muộn. Sang làm việc, Raz mới nhận ra bình luận trực tiếp không chỉ là hiểu game. Đó là khả năng vừa nói theo thời gian thực, vừa giữ nhịp giải trí, vừa phối hợp ăn ý với người dẫn trận. Một mớ kỹ năng “không ai dạy trước”, và muốn sống được thì phải tự rèn.
Khi chuyển từ phân tích cho đội tuyển sang phân tích trên sóng, Raz cho biết anh luôn phải “bám” đúng những gì đang diễn ra trong ván đấu. Anh lấy ví dụ LPL có những đội đánh nhau liên tục, lại còn thích chiếu lại pha giao tranh. Nhịp trận dồn dập đến mức không có khoảng trống để giảng giải dài dòng. Vì thế, bài học của anh là đừng cố “nhồi” kiến thức.
Raz cũng nói anh không thích lạm dụng thuật ngữ kiểu “buzzword”. Thay vì ném ra một từ để “gói” cả khái niệm, anh chọn nói thẳng bằng câu dễ hiểu, gắn với tình huống trước mắt. Theo anh, khán giả Liên Minh Huyền Thoại không hề “kém” như nhiều người nghĩ. Họ xem vì muốn học, muốn hiểu vì sao người đi rừng làm vậy, vì sao đường trên đổi cách đánh. Vấn đề nằm ở cách giải thích và chọn đúng thời điểm để nói.
Về chuyện chuẩn bị cho mùa giải mới và những đợt cập nhật lớn, Raz đề cao nghiên cứu cá nhân. Anh thích mỗi người tự đọc patch, tự xem VOD, tự đưa ra kết luận, rồi tranh luận với nhau. Anh còn kể mình làm hẳn một bảng tổng hợp vật phẩm mới, tự đánh giá tính hiệu quả và thử gắn với từng tướng. Có những thứ nhìn “có mùi” ngay từ đầu, có thứ phải đợi dữ liệu thi đấu thực tế mới rõ.
Ở góc nhìn meta, Raz nêu quan điểm về việc tướng đi rừng pháp thuật giảm ưu tiên so với trước, một phần vì các đợt chỉnh sức mạnh và môi trường đầu trận nhiều áp lực. Anh nói có tướng hưởng lợi từ thay đổi nên trở nên “quái vật”, nhưng vẫn có rủi ro vì kiểu tướng snowball: sai một nhịp là khó quay lại. Trong bối cảnh đó, nhiều đội sẽ ưu tiên lựa chọn chắc chắn hơn, dễ mở giao tranh hơn.
Từ câu chuyện meta, cuộc phỏng vấn chuyển sang Bắc Mỹ, nơi giải đấu trải qua nhiều biến động về đội tuyển lẫn ê-kíp phát sóng. Raz thừa nhận việc các thương hiệu lớn như TSM hay CLG rời sân chơi tạo cú hụt trong ngắn hạn, bởi đó là những cái tên dù thắng hay thua vẫn có lớp người hâm mộ “cứng”. Nhưng anh cũng cho rằng hệ sinh thái có thể phục hồi dần nếu tạo được những “di sản” mới, như cách Cloud9 hay Team Liquid từng làm.
Raz nhấn mạnh một điểm: xây fandom quanh đội tuyển khó hơn quanh tuyển thủ. Người xem dễ yêu một ngôi sao, nhưng khi ngôi sao rời đi, họ cũng rời theo. Muốn bền, đội tuyển phải tạo được niềm tin và câu chuyện khiến người ta yêu “cái áo” chứ không chỉ yêu một cái tên trong đội hình. Anh lấy ví dụ FlyQuest đang dần tạo được cảm giác đó, dù thay đổi nhân sự nhiều.
Khi nói về việc hòa nhập với người mới trên bàn bình luận, Raz mô tả cách làm khá giản dị: hỏi ngay họ thích nói về điều gì nhất, cảm nhận “vibe” ra sao, rồi tìm điểm chung để phối hợp. Anh cho biết có những mối quan hệ đã có từ trước, như với Emily Rand. Với Kangas, anh từng theo dõi từ các giải thấp hơn và đánh giá cao năng lực.
Một chủ đề khác khiến khán giả quan tâm là cá tính và “đấu khẩu”. Raz tỏ ra ủng hộ sự thẳng thắn, kiểu nói chuyện có chút “muối”, miễn là không biến thành công kích cá nhân vô nghĩa. Anh cho rằng banter làm esports vui hơn, nhưng không thể ép. Mọi thứ phải tự nhiên, và ban tổ chức cần tạo môi trường để tuyển thủ cảm thấy thoải mái khi thể hiện bản thân.
Đáng chú ý, Raz nói về sức nóng cổ động ở châu Âu bằng một câu rất dễ gây đồng cảm với người xem lâu năm. Anh bảo: “Tôi thật sự ‘ganh tị’ với những gì đang diễn ra ở châu Âu: họ có những fan ‘cứng’ của KC, của MKOI và của Los Ratones.” Theo anh, đó là thứ khiến một giải đấu trở nên “có lửa”: những nhóm cổ động sẵn sàng sống chết vì đội của mình, sẵn sàng cãi nhau vì màu áo, tạo ra nhịp đối đầu liên tục giữa yêu và ghét.
Raz nhìn hiện tượng Los Ratones như một ví dụ điển hình. Anh nói trong thể thao luôn có “người xem để ghét”, và chuyện đó không lạ. Nhưng khi đội bắt đầu thắng, những người chỉ chờ “hả hê” lại biến mất, khiến nhịp đối đầu mất đi phần thú vị. Anh muốn Bắc Mỹ cũng có sự kéo co như vậy, dù thừa nhận mặt trái là áp lực tâm lý với người trong cuộc.
Khi được hỏi mô hình đội streamer nghiêm túc kiểu Los Ratones có thể xảy ra ở Bắc Mỹ không, Raz cho rằng về lý thuyết là có, nhưng để đi đến cùng phải có cam kết thật sự. Theo anh, châu Âu có lợi thế vì khác biệt văn hóa, lịch sử đối đầu giữa các cộng đồng khiến ngọn lửa “phe phái” dễ bùng. Bắc Mỹ khó tạo ra dạng “căng” theo quốc tịch, nên muốn xây đối đầu thì phải dựa vào câu chuyện đội tuyển và cá tính tuyển thủ.
Cuộc phỏng vấn cũng có đoạn đời thường khi Raz nhắc lại lần tham gia nội dung giải trí “Worlds Baby” với Ovilee May và CaptainFlowers. Anh kể tình huống theo kiểu tự trào: ban đầu không thoải mái, nhưng vẫn làm vì tin đó là nội dung vui. Sau này, bạn bè cứ chụp màn hình gửi hỏi có phải “trần như nhộng” không, và anh chỉ cầu mong gia đình chưa bao giờ thấy đoạn đó.
Về xu hướng nội dung Liên Minh Huyền Thoại, Raz cho rằng khán giả rốt cuộc vẫn muốn được giải trí. Podcast nhiều đến mức bão hòa, nhưng nội dung tốt vẫn có chỗ sống nếu tìm đúng ý tưởng, đúng thời điểm, đúng cách làm. Anh đặc biệt nhắc tới short-form như TikTok, shorts… như một hướng mà nhiều người đang dịch chuyển.
Cuối cuộc trò chuyện, Raz nói về kỳ vọng cho mùa giải 2026. Anh nhìn nhận người hâm mộ đang có lại sự quan tâm với giải đấu, nhưng ê-kíp không được “đánh rơi bóng”. Theo anh, điều quan trọng là đẩy tuyển thủ ra trước ống kính nhiều hơn, kể câu chuyện của họ nhiều hơn, và làm các nội dung phân tích đủ dễ hiểu để khán giả thấy mình được “dẫn dắt” chứ không bị “giảng bài”.
Raz khép lại bằng lời nhắn gửi khá thẳng: nếu người xem có ý kiến, dù khen hay chê, cứ nói. Anh muốn xây một cộng đồng nơi ý kiến được lắng nghe, từ những “hot take” của fan cho tới câu hỏi gửi thẳng cho tuyển thủ. Với anh, đó mới là cách cộng đồng lớn lên: không né tranh luận, nhưng cũng không biến tranh luận thành độc hại.
Ở một góc nhìn rộng hơn, câu chuyện của Raz cho thấy esports không chỉ là trận đấu trên màn hình. Nó còn là nghề nghiệp, là truyền thông, là văn hóa cổ động và cả cách người trong cuộc học cách tồn tại trước sức ép dư luận. Và trong tất cả những thứ đó, điều Raz “ganh tị” với châu Âu rốt cuộc vẫn rất giản dị: một bầu không khí mà người ta sẵn sàng cháy hết mình vì đội bóng của họ, để rồi ai cũng có lý do quay lại theo dõi LCS.