Quyết định ngừng sản xuất đĩa game vật lý cho PlayStation từ năm 2028 của Sony đã tạo ra làn sóng phẫn nộ trong cộng đồng game thủ. Tuy nhiên, đối với những công ty chuyên sản xuất bản giới hạn như Limited Run Games, iam8bit hay ModRetro, đây lại là thời cơ ngàn năm có một để duy trì giá trị cốt lõi của việc sở hữu một tựa game đích thực.
Mặc dù thị trường PC gần như đã chuyển đổi hoàn toàn sang định dạng kỹ thuật số (digital) và các hệ máy console cũng đang theo sát xu hướng đó, việc Sony chấm dứt hoàn toàn việc sản xuất đĩa vật lý là một bước đi khiến nhiều người hâm mộ chưa sẵn sàng chấp nhận.
Người chơi PlayStation đã lên tiếng mạnh mẽ, chỉ trích những tác động tiêu cực của quyết định này đối với quyền sở hữu thực sự, khả năng bảo tồn game và tương lai của cộng đồng sưu tầm đĩa. Bất chấp sự im lặng từ phía Sony, hàng loạt bình luận phẫn nộ và những lời kêu gọi thay đổi quyết định vẫn tràn ngập trên các bài đăng và trailer của hãng. Đối với những ai đam mê xây dựng bộ sưu tập game qua nhiều thế hệ console, đây là một tin tức mang tính hủy diệt.
Tuy nhiên, giữa làn sóng chuyển dịch ồ ạt sang digital, vẫn có những công ty quyết tâm giữ cho các ấn phẩm vật lý sống mãi.
Kẻ Thách Thức Mới Trong Kỷ Nguyên Số
“Điều chúng tôi nhận thấy từ các cuộc tranh luận là niềm đam mê mãnh liệt đối với game và các hiện vật đi kèm. Không gian kỹ thuật số không bao giờ có thể mang lại sự thỏa mãn như khi người ta cầm trên tay một món đồ hữu hình.” Amanda White, Đồng sáng lập iam8bit cho biết.
iam8bit là một cái tên không còn xa lạ. Hơn 20 năm qua, công ty đã sản xuất vô số vật phẩm lưu niệm, đĩa than nhạc game và các phiên bản vật lý cho PS5, Xbox, và Switch. Điểm nhấn làm nên thương hiệu của họ chính là những bộ sưu tập (collector’s editions) được thiết kế cực kỳ tinh xảo và tôn trọng nguyên tác.
Dạo quanh cửa hàng của hãng, bạn dễ dàng bắt gặp một bản sao của Lies of P đi kèm con rối gỗ chạm khắc thủ công, hay bộ The Outer Wilds với túi du lịch và chiếc khăn bandana của nhân vật Chert. Sự chăm chút này tạo ra sợi dây kết nối đặc biệt, giải thích lý do tại sao người hâm mộ sẵn sàng mở hầu bao để sở hữu những món đồ mang tính kỷ niệm và có giá trị trưng bày cao.
“Mãi Mãi Vật Lý” (Forever Physical)
Đó chính là phương châm hoạt động của Limited Run Games, nhà phát hành đã ra mắt hơn 1.000 bản game vật lý từ năm 2015.
“Tôi nghĩ bạn đang đánh mất một phần quan trọng của trải nghiệm. Bản thân phương tiện lưu trữ vật lý là một yếu tố cốt lõi, và tại Limited Run, chúng tôi có trách nhiệm đổi mới và nâng tầm trải nghiệm đó cho người hâm mộ.” Brendan Madigan, Giám đốc Tài chính & Tổng Giám đốc của Limited Run bình luận.
Thực tế, các phiên bản đĩa game tiêu chuẩn của ngành công nghiệp hiện nay ngày càng sơ sài. Mở hộp game PS5 hay Nintendo Switch, thứ người chơi thường thấy chỉ là một chiếc đĩa lọt thỏm giữa lớp vỏ nhựa trống rỗng, may mắn thì có thêm tờ hướng dẫn nhỏ gọn hoặc mã DLC. Một cuốn sổ tay hướng dẫn đầy đủ? Giờ đây đã trở thành chuyện viễn tưởng.
Ngược lại, Limited Run biến mỗi lần đập hộp thành một sự kiện. Các tựa game như Tomb Raider, Silent Hill hay Star Wars Zero Company được đóng gói trong các hộp trưng bày tuyệt đẹp, chứa đầy đĩa CD nhạc phim, vật phẩm độc quyền và poster. Theo số liệu, dù doanh số game vật lý có thể đang thu hẹp, các phiên bản giới hạn của iam8bit và Limited Run vẫn liên tục “cháy hàng”. Nhu cầu từ tệp khách hàng lõi này dường như không hề suy giảm.
Số Hóa Là Tất Yếu, Nhưng Cơ Hội Vẫn Rộng Mở
Nic Ashford, Giám đốc Điều hành của Limited Run Games, không mấy lạc quan về việc Sony sẽ thay đổi quyết định, nhưng ông coi bối cảnh này là một cánh cửa mới đang mở ra.
“Nhìn vào những con số, chúng sẽ không quay ngược lại. Nhưng điều đó không có nghĩa là một công ty như Limited Run không thể bước tới và nói: ‘Nhìn xem, chúng tôi biết có ít nhất 350.000 người vẫn muốn duy trì đĩa vật lý, hãy hợp tác với chúng tôi để tìm ra giải pháp’.”
Ông so sánh xu hướng này với sự trỗi dậy của đĩa 4K Blu-ray, đĩa CD hay đĩa than (vinyl). Thế hệ trẻ trong kỷ nguyên số ngày càng có nhu cầu kết nối lại với thế giới vật lý, và video game cũng không nằm ngoài quy luật này.
Trọng Trách Bảo Tồn Di Sản Game
Một yếu tố cốt lõi khác khiến game vật lý không thể bị khai tử chính là sự bảo tồn.
Khi mua game digital, người chơi luôn phải đối mặt với rủi ro nền tảng bị đóng cửa và đánh mất quyền truy cập. Cửa hàng PlayStation Store cho PS3 và PS Vita sắp đóng cửa, và dù Sony hứa hẹn người dùng vẫn có thể tải lại game “trong tương lai gần”, rủi ro mất đi vĩnh viễn là hoàn toàn có thật.
Đó là lúc các công ty như ModRetro thể hiện tầm quan trọng. Với các thiết bị chơi game hiện đại được lấy cảm hứng từ phần cứng hoài cổ — như Chromatic (dành cho game Game Boy) và M64 (dành cho Nintendo 64) — họ cho phép game thủ chơi trực tiếp trên những băng game nguyên bản một cách chân thực nhất.
“Mục tiêu của chúng tôi là bảo tồn tính nguyên bản của trải nghiệm chơi. Trong mảng game retro, việc sưu tầm đôi khi còn lớn hơn cả việc chơi, và ModRetro muốn làm cho những tựa game đó có thể tiếp cận được một lần nữa.” Torin Herndon, CEO của ModRetro cho hay.
Việc không sở hữu đĩa vật lý đồng nghĩa với việc người chơi chỉ đang “thuê” một giấy phép truy cập. Khi máy chủ ngừng hỗ trợ, tựa game bạn từng mua với giá AAA có thể biến mất, tạo ra một lỗ hổng lớn về quyền lợi người tiêu dùng.
Vượt Qua Thách Thức Của Thời Đại
Mặc dù rào cản công nghệ đối với các game hiện đại (đòi hỏi cập nhật ngày đầu – day-one patch và DLC) vẫn còn đó, các nhà phát triển vật lý vẫn giữ vững sự lạc quan.
“Chúng tôi hy vọng rằng 20, 30 hay 50 năm nữa, ai đó sẽ tìm thấy một bản copy của một tựa game hoặc đĩa nhạc mà chúng tôi phát hành. Họ đưa nó vào máy console và trải nghiệm nó. Thật thú vị khi nghĩ rằng chúng tôi đã giúp di sản đó tiếp tục tồn tại, thay vì bị xóa sổ trên hệ thống digital khi giấy phép hết hạn.” Jon Gibson, Đồng sáng lập iam8bit kết luận.
Qua những gì iam8bit, Limited Run Games và ModRetro đang xây dựng, rõ ràng niềm đam mê đối với video game vẫn cháy bỏng. Họ đang ở tư thế sẵn sàng nhất để cung cấp cho người hâm mộ những trải nghiệm chơi game hữu hình, thay vì để ngành công nghiệp hoàn toàn bị chi phối bởi những dòng mã nhị phân.