Một mặt trăng có thể thu nhỏ tới mức thủy triều rút xuống, để lộ thứ đang nằm dưới đáy biển. Một đám mây khi được phóng lớn có thể tạo ra sức gió đủ mạnh để thay đổi cả khung cảnh, còn đôi khi lời giải đơn giản chỉ nằm ở việc người chơi dám thử làm một vật thể trở nên lớn hoặc nhỏ hơn mức tưởng tượng. Sizeable xây gần như toàn bộ trò chơi từ một thao tác duy nhất như vậy, nhưng điểm hay nằm ở việc Business Goose Studios liên tục tìm được những cách mới để biến chuyện thay đổi kích thước thành một câu đố nhỏ đáng khám phá.
Đây không phải trò chơi muốn làm khó người chơi tới mức phải ngồi hàng chục phút trước một bài toán. Phần lớn thời gian chỉ cần quan sát, thử nghiệm rồi nhận ra mối liên hệ giữa những vật thể đang nằm trong mô hình trước mặt, nhưng chính sự nhẹ nhàng ấy lại phù hợp với điều Sizeable muốn làm. Hai giờ chơi có thể trôi qua rất nhanh, song đây là trường hợp thời lượng ngắn không phản ánh sự thiếu hụt nội dung mà cho thấy một game biết dừng trước khi ý tưởng cốt lõi trở nên mệt mỏi.
Lớn nhỏ là cả câu đố
Mỗi màn chơi của Sizeable là một mô hình thu nhỏ có thể xoay quanh để quan sát từ mọi phía, bên trong chứa ba cột trụ mà người chơi cần tìm rồi đặt vào đúng vị trí. Không có nhân vật phải điều khiển, không có mạng sống hay đồng hồ đếm ngược, bởi toàn bộ công việc chỉ là nhìn thế giới trước mặt và tìm hiểu những gì có thể tác động.
Cơ chế quan trọng nhất rất dễ nắm: một số vật thể có thể được phóng lớn hoặc thu nhỏ. Nhưng Sizeable không dùng thay đổi kích thước đơn thuần để giấu một món đồ dưới hòn đá rồi yêu cầu người chơi làm hòn đá nhỏ đi, mà thường gắn kích thước với quy luật của chính môi trường. Thu nhỏ mặt trăng có thể làm nước biển rút xuống, thay đổi mặt trời tác động tới thời tiết hoặc mùa, trong khi một vật thể tưởng chỉ để trang trí đôi khi lại ảnh hưởng tới những thứ nằm ở phía bên kia mô hình.
Vì vậy, phần hấp dẫn không nằm ở thao tác mà ở suy luận. Người viết thường bắt đầu một màn bằng cách xoay mô hình, thử xem đâu là những thứ có thể tương tác rồi thay đổi chúng để quan sát phản ứng, sau đó từng bước hiểu được quy luật mà màn chơi đang sử dụng. Có lúc lời giải xuất hiện gần như ngay lập tức, nhưng cũng có những màn khiến người viết thử một loạt ý tưởng vô nghĩa trước khi bất chợt nhận ra thứ cần làm đã nằm trước mắt từ đầu.
Những khoảnh khắc như vậy là lý do Sizeable duy trì được sức hút dù bộ công cụ rất ít. Game không khiến người chơi thỏa mãn vì vừa giải một bài toán phức tạp, mà vì một hành động tưởng ngớ ngẩn cuối cùng lại hóa ra hợp lý theo quy luật của thế giới.
Mỗi mô hình có một quy luật
Điểm đáng khen nhất trong thiết kế là Business Goose Studios không cố tăng độ khó bằng cách đơn giản giấu các cột trụ ngày càng kỹ hơn. Thay vào đó, mỗi mô hình thường đưa ra một tình huống riêng để người chơi tìm hiểu, nhờ vậy sa mạc, bờ biển hay những khung cảnh xa lạ hơn không chỉ khác nhau ở phần trang trí.
Một màn có thể xoay quanh nước, màn khác tập trung vào gió, ánh sáng hoặc vị trí tương đối giữa những vật thể. Khi người chơi đã hiểu rằng mọi thứ có thể thay đổi kích thước, câu hỏi tiếp theo luôn là việc thay đổi đó sẽ gây ra chuyện gì, và đây chính là điểm giúp game tránh biến thành một trò tìm đồ vật đơn thuần.
Người viết thích nhất những màn mà tác động của một hành động không lập tức cho ra phần thưởng. Chẳng hạn, thay đổi một vật thể có thể khiến cả môi trường chuyển trạng thái, từ đó làm xuất hiện một khu vực trước đây không thể nhìn thấy hoặc mở ra một tương tác mới. Những lời giải như vậy có cảm giác tự nhiên bởi chúng dựa trên quan hệ nguyên nhân – kết quả thay vì yêu cầu đoán đúng ý nhà thiết kế.
Dĩ nhiên, không phải màn nào cũng thông minh ngang nhau. Một số cột trụ được tìm thấy chủ yếu nhờ xoay mô hình thật kỹ hoặc thử thay đổi mọi thứ có thể tương tác, khiến quá trình suy luận nhường chỗ cho việc kiểm tra từng vật thể. Tuy nhiên, các màn yếu thường kết thúc nhanh và game sớm chuyển sang một ý tưởng khác trước khi sự đơn giản ấy trở thành vấn đề lớn.
Dễ nhưng không vô nghĩa
Sizeable được thiết kế để thư giãn và điều đó thể hiện rất rõ qua mức độ thử thách. Game hiếm khi đẩy người chơi tới trạng thái hoàn toàn bế tắc, đồng thời cũng không cố tạo ra những chuỗi thao tác phức tạp chỉ để kéo dài một màn chơi vốn có thể giải quyết bằng một ý tưởng đơn giản.
Điều này có thể khiến những người tìm một game giải đố thực sự khó cảm thấy chưa đủ. Nếu niềm vui nằm ở việc ghi chép, xây giả thuyết rồi vật lộn với một bài toán suốt nửa giờ, Sizeable gần như nằm ở đầu đối diện của thang độ khó, bởi phần lớn lời giải được xây để người chơi có thể tự phát hiện sau một thời gian quan sát tương đối ngắn.
Nhưng đánh giá game chỉ bằng việc các câu đố có làm đau đầu hay không lại bỏ qua mục tiêu của nó. Sizeable quan tâm nhiều hơn tới cảm giác khám phá một món đồ chơi cơ học, nơi người chơi tò mò chạm vào từng bộ phận để xem chuyện gì xảy ra, và chính sự tò mò ấy dẫn tới lời giải.
Vì thế, độ khó thấp đôi khi lại trở thành ưu điểm. Người viết chưa bao giờ ngại bước sang màn tiếp theo vì sợ gặp một bức tường khó hiểu, mà thường muốn xem mô hình mới sẽ đưa ra quy luật gì và đồ vật nào tiếp theo có thể bị biến thành thứ hoàn toàn khác chỉ bằng thao tác phóng to hoặc thu nhỏ.
Điểm hạn chế chỉ xuất hiện khi game quá dễ đoán. Sau khi đã quen cách Business Goose Studios giấu đồ vật và liên kết các tương tác, một số màn về sau có thể được giải nhanh hơn nhiều vì người chơi đã hình thành thói quen kiểm tra đúng những thứ mà game thường sử dụng. Sizeable có nhiều ý tưởng tốt, nhưng cơ chế trung tâm vẫn đủ đơn giản để kinh nghiệm tích lũy nhanh chóng làm giảm phần nào sự bất ngờ.
Chú rùa dành cho người tò mò
Ba cột trụ là điều kiện để hoàn thành một màn, nhưng mỗi mô hình còn giấu một chú rùa nhỏ mà người chơi hoàn toàn có thể bỏ qua. Đây là một chi tiết đơn giản nhưng lại thay đổi cách quan sát đáng kể, bởi sau khi đã hiểu lời giải chính, người viết thường vẫn dành thêm thời gian xoay mô hình chỉ để kiểm tra xem còn góc nào chưa nhìn kỹ.
Việc tìm rùa cũng phù hợp hơn những món sưu tầm được đặt ngẫu nhiên trong một game thế giới mở. Mỗi màn vốn đã rất nhỏ nên việc tìm kiếm không biến thành chạy qua một vùng rộng lớn chỉ để dò từng bụi cây, mà giống một câu hỏi cuối cùng dành cho người đã nghĩ mình hiểu hết mô hình.
Đáng chú ý là các bí mật còn tạo thêm lý do để khám phá ngoài việc hoàn thành danh sách. Khi người chơi chịu khó tìm và thử những cách tương tác không bắt buộc, game có thể mở ra thêm các mô hình ẩn, qua đó biến sự tò mò thành nội dung thật thay vì chỉ trao một biểu tượng hoàn thành.
Cách làm này khiến thời lượng của Sizeable linh hoạt hơn con số khoảng hai giờ thường được nhắc tới. Người chỉ muốn xem toàn bộ các màn chính có thể hoàn thành khá nhanh, trong khi người muốn tìm hết những bí mật sẽ dành thêm thời gian quan sát từng khung cảnh và thử những tương tác mà lần đầu đã bỏ qua.
Quan trọng hơn, việc kéo dài trải nghiệm hoàn toàn nằm trong tay người chơi. Sizeable không bắt phải tìm đủ mọi thứ mới được xem phần tiếp theo, vì vậy người đang muốn một buổi tối nhẹ nhàng có thể tiến thẳng về phía trước, còn người thích hoàn thành mọi bí mật vẫn có mục tiêu riêng để theo đuổi.
Hình ảnh nhỏ nhưng có sức hút
Phong cách đồ họa ít đa giác phù hợp gần như hoàn hảo với cách Sizeable trình bày thế giới. Mỗi màn trông giống một mô hình được đặt trên bàn hơn một địa điểm thật mà người chơi đang đứng bên trong, và chính khoảng cách ấy giúp việc phóng lớn mặt trăng hay làm một ngọn núi bé đi không tạo cảm giác phá vỡ logic.
Màu sắc dịu, hình khối đơn giản và cách bố trí gọn gàng còn giúp các vật thể dễ đọc. Với một game yêu cầu quan sát đâu là thứ có khả năng liên quan tới lời giải, việc không nhồi quá nhiều chi tiết vào màn hình là một quyết định hợp lý, bởi người chơi hiếm khi phải phân biệt vật quan trọng giữa một khối lượng hình ảnh hỗn loạn.
Sự tối giản đồng thời khiến từng mô hình có cảm giác giống một món đồ chơi. Xoay cả thế giới trong tay, nhìn một vật thể phình lớn rồi thấy môi trường phản ứng tạo ra một cảm giác trực tiếp mà đồ họa chân thực hơn chưa chắc đã làm tốt hơn.
Âm nhạc cũng đi đúng hướng khi giữ tiết tấu nhẹ và gần như không bao giờ thúc ép. Sau vài màn, người viết ít chú ý tới từng bản nhạc cụ thể nhưng lại cảm nhận rất rõ nếu tưởng tượng game không có chúng, bởi phần âm thanh là thứ giữ toàn bộ trải nghiệm ở trạng thái thư giãn ngay cả khi đang loay hoay tìm cột trụ cuối cùng.
Đây không phải game có phần trình bày khiến người ta dừng lại để ngắm kỹ từng texture hoặc hiệu ứng ánh sáng, nhưng nó cũng không cần làm vậy. Sizeable đẹp bởi mọi thứ phù hợp với nhau, từ tỷ lệ đồ vật, cách dùng màu tới cảm giác đang xoay một thế giới tí hon trong lòng bàn tay.
Hai giờ có đủ không?
Đây gần như chắc chắn là câu hỏi xuất hiện khi nhìn vào Sizeable. Một lượt chơi thông thường chỉ kéo dài khoảng hai giờ, và ngay cả người dành thêm thời gian tìm kiếm cũng khó biến nó thành một trò chơi dài hàng chục tiếng.
Tuy nhiên, thời lượng ngắn chỉ trở thành nhược điểm nếu game kết thúc trước khi khai thác được ý tưởng của mình. Sizeable lại rơi vào trường hợp ngược lại khi gần như mỗi mô hình đều đã dùng một biến thể vừa đủ của cơ chế thay đổi kích thước, và tới lúc kết thúc, người viết có cảm giác đã thấy những điều hay nhất mà bộ công cụ hiện tại có thể làm mà chưa bị buộc phải chơi thêm hàng chục màn lặp lại.
Nếu kéo dài gấp đôi bằng cùng kiểu câu đố, rất có thể sự duyên dáng ban đầu sẽ biến thành công thức. Sau hai giờ, người chơi đã hiểu khá rõ cách tìm vật có thể tương tác, cách quan sát phản ứng của môi trường và những nơi nhà thiết kế thích giấu bí mật, vì thế tăng số màn chưa chắc làm game tốt hơn.
Điều đáng tiếc hơn nằm ở việc một số ý tưởng vừa xuất hiện đã nhanh chóng kết thúc. Có những mô hình khiến người viết muốn thấy thêm hai hoặc ba câu đố dựa trên cùng quy luật, nhưng game thường chuyển sang chủ đề mới trước khi khai thác chúng sâu hơn. Sự ngắn gọn vì thế vừa bảo vệ Sizeable khỏi sự lặp lại, vừa khiến một vài cơ chế chưa kịp phát triển thành những bài toán thực sự đáng nhớ.
Với mức giá thấp, đây vẫn là một sự đánh đổi dễ chấp nhận. Sizeable không cố bán lời hứa về một hành trình dài mà cung cấp một trải nghiệm ngắn, rõ ràng và gần như không có thời gian thừa.
Sự đơn giản cũng là giới hạn
Sau khi credits xuất hiện, điều người viết nhớ nhất không phải một câu đố đặc biệt khó mà là hàng loạt khoảnh khắc nhỏ khi môi trường phản ứng theo cách bất ngờ. Đây chính là thành công của Sizeable, nhưng cũng chỉ ra giới hạn của nó khi những khoảnh khắc ấy hiếm khi phát triển thành một hệ thống phức tạp hơn.
Các vật thể chủ yếu có một hoặc vài trạng thái quan trọng, vì vậy việc giải câu đố thường dừng ở quá trình tìm ra thứ nào cần thay đổi chứ ít khi yêu cầu phối hợp nhiều quy luật cùng lúc. Khi đã nhận ra nguyên tắc của một màn, phần còn lại thường được giải quyết tương đối nhanh.
Điều đó giúp game thân thiện với những người ít chơi puzzle, đồng thời khiến nó trở thành lựa chọn phù hợp để nghỉ giữa những trò chơi dài hoặc căng thẳng hơn. Nhưng người đã quen với những game giải đố nơi một cơ chế đơn giản được khai triển thành hàng chục tầng suy luận sẽ nhận thấy Sizeable mới chỉ khai thác phần dễ tiếp cận nhất của ý tưởng thay đổi kích thước.
Một số màn bí mật và hoạt động tìm rùa bổ sung thêm lớp khám phá, nhưng chúng không thay đổi căn bản mức độ thử thách. Game vẫn ưu tiên niềm vui khi khám phá ra lời giải hơn sự thỏa mãn của việc vượt qua một bài toán thực sự khó.
Đây không phải sai lầm thiết kế mà là lựa chọn rất rõ ràng. Chỉ cần người chơi bước vào với đúng kỳ vọng, sự đơn giản hiếm khi trở thành điều gây khó chịu; trái lại, nó là lý do Sizeable có thể được mở lên vào cuối một ngày dài mà không yêu cầu phải chuẩn bị tinh thần cho thêm một cuộc đấu trí.
Nhỏ đúng lúc, đủ đúng chỗ
Sizeable là ví dụ tốt cho việc một trò chơi không cần liên tục thêm cơ chế mới để duy trì sự thú vị. Business Goose Studios tìm được một ý tưởng đủ mạnh, sau đó dành phần lớn thời gian nghĩ cách để môi trường phản ứng với nó theo những hướng dễ hiểu nhưng vẫn đủ bất ngờ.
Có lúc lời giải chỉ cần vài giây để nhận ra, có lúc người viết phải xoay mô hình nhiều vòng trước khi phát hiện vật mình đã nhìn qua từ đầu, nhưng nhịp độ chưa bao giờ tạo cảm giác game đang cố chứng minh mình thông minh hơn người chơi. Thay vào đó, mỗi màn giống một món đồ chơi nhỏ được trao ra với câu hỏi đơn giản: thử nghịch xem nó làm được gì.
Chính điều đó khiến Sizeable dễ được nhớ bằng cảm giác hơn nội dung cụ thể. Hai giờ sau, rất khó kể lại toàn bộ thứ tự các câu đố, nhưng cảm giác thu nhỏ mặt trăng rồi thấy nước rút, phóng lớn một vật thể rồi chứng kiến cả mô hình thay đổi vẫn còn đủ rõ để định hình ký ức về trò chơi.
Mặt tối của sự nhẹ nhàng là phần lớn câu đố không để lại thử thách lâu dài. Game hiếm khi yêu cầu kết hợp nhiều quy luật và những người chơi puzzle dày dạn có thể đi qua phần lớn nội dung với rất ít trở ngại, trong khi cơ chế tìm đồ vật đôi lúc thay thế suy luận bằng việc xoay mô hình thật kỹ.
Nhưng Sizeable chưa bao giờ hứa hẹn trở thành một bài thi trí tuệ. Nó muốn người chơi khám phá, thử nghiệm và mỉm cười khi một ý tưởng hơi ngớ ngẩn hóa ra chính là lời giải, và ở mục tiêu nhỏ bé ấy, trò chơi làm việc của mình rất tốt.
Đôi khi biết nên kết thúc ở đâu cũng là một phần của thiết kế. Sizeable dừng lại khi người viết vẫn còn thích cơ chế của nó, thay vì đợi tới lúc việc phóng to thêm một vật thể chỉ khiến người chơi tự hỏi bao giờ màn chơi mới hết, và chính sự tiết chế ấy giúp hai giờ ngắn ngủi đáng giá hơn nhiều trò chơi dài gấp năm lần nhưng chẳng biết phải làm gì với thời gian của mình.
