Stackmon ghép hai ý tưởng vốn tưởng như chẳng liên quan: quản lý tài nguyên bằng cách xếp các lá bài và thu thập những sinh vật có thể huấn luyện, tiến hóa rồi mang đi chiến đấu. Thành quả ban đầu rất dễ gây thiện cảm, bởi chỉ cần kéo một Stackmon lên đống nguyên liệu, nhìn đồng hồ chạy rồi chờ vật phẩm mới xuất hiện cũng đủ tạo thành một vòng chơi đơn giản nhưng khó dừng.
Càng đi sâu, người viết càng nhận ra phần thú vị nhất lại không phải chiến đấu hay cố sưu tập đủ hơn 100 sinh vật, mà là quá trình xây dựng một cỗ máy sản xuất ngày càng hiệu quả tại căn cứ. Đáng tiếc, những hệ thống xoay quanh nó chưa đồng đều: quản lý và chế tạo khá cuốn, trong khi auto-battle còn nông, việc khám phá bị giới hạn bởi Action Point và nhiều thao tác lặp lại dần biến sự thư giãn thành chờ đợi.
Xếp thẻ là cốt lõi
Nếu từng chơi Stacklands, cách vận hành ban đầu của Stackmon sẽ rất quen thuộc. Tài nguyên, sinh vật, công trình và vật phẩm đều tồn tại dưới dạng những lá bài nằm trực tiếp trên mặt bàn, còn phần lớn hành động được thực hiện bằng cách kéo chúng chồng lên nhau.
Một Stackmon có thể được đặt lên tài nguyên để làm việc, đưa vào công trình để chế tạo hoặc ghép với những lá bài khác nhằm kích hoạt một công thức. Thay vì mở hàng loạt cửa sổ rồi chọn từng nguyên liệu từ menu, người chơi nhìn thấy toàn bộ nền kinh tế của mình ngay trên bàn.
Cách thiết kế này đặc biệt hiệu quả trong những giờ đầu. Một nhiệm vụ cần vật phẩm mới thường kéo theo chuỗi công việc tương đối tự nhiên: tìm nguyên liệu, giao Stackmon phù hợp cho công việc, chế tạo thiết bị rồi dùng thành quả vừa có để mở một khả năng khác.
Nhờ đó, game tạo được cảm giác mọi thứ đều có liên hệ. Stackmon bắt được ngoài tự nhiên không chỉ phục vụ chiến đấu mà còn là nhân công của căn cứ, còn vật liệu thu về từ chuyến khám phá có thể trở thành trang bị giúp chính đội hình mạnh hơn trong lần ra ngoài tiếp theo.
Các công thức ban đầu cũng đủ trực quan để người chơi hiểu logic mà không phải liên tục tra cứu. Càng về sau số lượng nguyên liệu, công trình và quy trình tăng lên, việc ghi nhớ cách sản xuất trở thành một phần của quá trình làm quen thay vì một rào cản quá lớn.
Đây là cơ chế tốt nhất của trò chơi vì nó không chỉ sao chép Stacklands rồi thay dân làng bằng những con quái dễ thương. Creature collector đã được ghép trực tiếp vào vòng sản xuất và chính sự liên kết ấy mới tạo ra bản sắc riêng.
Thu thập không chỉ để đủ bộ
Gaia có hơn 100 Stackmon nếu tính cả những dạng tiến hóa, biến thể hiếm và các cá thể đặc biệt. Con số lớn tạo sức hấp dẫn rõ ràng với người thích hoàn thành bộ sưu tập, nhưng giá trị thực tế nằm ở việc mỗi sinh vật còn có vai trò trong chiến đấu và sản xuất.
Stackmon tăng cấp, học các khả năng khác nhau, sử dụng trang bị và có thể tiến hóa bằng những điều kiện nhất định. Một số cá thể mạnh trong giao tranh, trong khi những con khác có tốc độ làm việc hoặc đặc điểm phù hợp hơn với việc vận hành căn cứ.
Game nhờ vậy hạn chế được tình trạng bắt hàng chục sinh vật rồi để gần như tất cả nằm trong kho. Ngay cả một Stackmon không có vị trí trong đội hình chiến đấu vẫn có thể trở thành nhân lực hữu ích tại trại.
Stackpedia tiếp tục cung cấp mục tiêu lâu dài khi ghi nhận những sinh vật đã nhìn thấy và bắt được. Với người có thói quen hoàn thành Pokédex trong Pokémon, cảm giác nhìn từng khoảng trống được lấp đầy vẫn phát huy tác dụng tương tự.
Những gói bài cũng bổ sung thêm một lớp phần thưởng. Mở một pack và nhìn các lá lần lượt xuất hiện có cảm giác gần với mở booster của card game, dù người chơi không cần bỏ tiền thật để chạy theo một hệ thống gacha.
Điểm cần lưu ý là số lượng hơn 100 không đồng nghĩa hơn 100 cách chơi hoàn toàn khác. Các dạng tiến hóa và biến thể chiếm một phần đáng kể trong bộ sưu tập, trong khi sự khác biệt giữa nhiều Stackmon chủ yếu thể hiện qua chỉ số, nguyên tố và kỹ năng thay vì thay đổi toàn bộ chiến thuật.
Dù vậy, hệ thống thu thập vẫn làm tốt chức năng quan trọng nhất là khiến người viết muốn thử một sinh vật mới thay vì chỉ chăm chăm nuôi con khởi đầu tới cuối game.
Căn cứ mới là điểm sáng
Stackmon quảng bá khá nhiều về thu thập sinh vật và chiến đấu, nhưng phần khiến người viết dành nhiều thời gian suy nghĩ nhất lại là căn cứ.
Hơn 25 loại công trình dần mở ra các khả năng chế tạo, sản xuất và nâng cấp mới. Người chơi phải quyết định Stackmon nào làm công việc gì, tài nguyên nào nên giữ, thứ nào có thể bán và quy trình nào cần ưu tiên để chuẩn bị cho chuyến thám hiểm tiếp theo.
Cách xây dựng vẫn tuân theo nguyên tắc kéo và xếp. Không cần dựng từng bức tường hay tính toán một sơ đồ kiến trúc phức tạp; nhiệm vụ chính là tổ chức các lá bài sao cho dễ quản lý và giữ dây chuyền sản xuất hoạt động.
Độ đơn giản này phù hợp với game. Nếu Stackmon bổ sung thêm một hệ thống xây dựng chi tiết kiểu sandbox, lượng thao tác rất dễ vượt quá những gì mặt bàn bằng thẻ có thể xử lý thoải mái.
Sự thỏa mãn đến từ hiệu suất chứ không phải vẻ đẹp của căn cứ. Ban đầu người viết phải tự làm gần như từng công đoạn, nhưng khi có thêm công trình và Stackmon phù hợp, một số quy trình trở nên nhanh và chủ động hơn.
Vòng lặp cũng liên kết khá chặt với khám phá. Muốn đi xa cần trang bị tốt, muốn có trang bị cần vật liệu, muốn xử lý vật liệu hiệu quả cần nâng căn cứ, còn việc nâng căn cứ lại yêu cầu tiếp tục đi ra ngoài.
Ở những thời điểm tốt nhất, mỗi hệ thống đang đẩy người chơi sang hệ thống kế tiếp mà không cần một nhiệm vụ ép buộc. Đây là phần Stackmon thể hiện rõ nhất tiềm năng của công thức lai thể loại.
Combat chưa đủ chiều sâu
Trái ngược với phần căn cứ, chiến đấu là nơi ý tưởng bắt đầu hụt hơi.
Các trận đánh vận hành gần với auto-battler. Stackmon tự thực hiện đòn đánh khi thanh hành động hoàn tất, còn công việc chính của người chơi nằm ở chuẩn bị đội hình, trang bị, lựa chọn nguyên tố và sử dụng vật phẩm hỗ trợ khi cần.
Về lý thuyết, hệ thống có đủ thành phần để tạo chiến thuật. Sinh vật có tốc độ, sát thương, kỹ năng và quan hệ khắc chế khác nhau, trong khi người chơi có thể thay đổi thành viên hoặc chuẩn bị trang bị trước trận.
Nhưng cảm giác trực tiếp lại đơn giản hơn nhiều so với những gì bảng chỉ số gợi ý. Trong khá nhiều cuộc chạm trán, sức mạnh tổng thể và khả năng sống sót quyết định kết quả nhiều hơn những phương án điều chỉnh chiến thuật tinh vi.
Người viết đặc biệt thấy rõ vấn đề ở những giờ đầu, khi Stackmon chưa có nhiều kỹ năng và phần lớn trận đấu chỉ là hai bên tự đánh cho đến khi một thanh máu cạn trước. Khả năng cho ăn hoặc sử dụng vật phẩm tạo thêm chút can thiệp, nhưng chưa đủ để biến quá trình quan sát thành một hệ thống chiến đấu hấp dẫn tự thân.
Các trận với Scout và boss về sau buộc phải chuẩn bị nghiêm túc hơn, đồng thời quan hệ nguyên tố bắt đầu có giá trị rõ hơn. Tuy nhiên, chiều sâu chủ yếu vẫn nằm trước trận thay vì trong trận.
Điều này không sai đối với auto-battler. Vấn đề là Stackmon dành phần lớn tiến trình khám phá cho chiến đấu, khiến một hệ thống chỉ ở mức khá cuối cùng phải gánh quá nhiều thời lượng.
Nếu các kỹ năng tạo tương tác mạnh hơn, vị trí đội hình có ý nghĩa hoặc người chơi có thêm những quyết định chủ động trong giao tranh, phần thu thập sinh vật cũng sẽ nhận được nhiều giá trị hơn. Hiện tại, bắt được một Stackmon mới đôi khi thú vị hơn việc thực sự mang nó ra đánh.
Khám phá bị đếm ngược
Các chuyến thám hiểm đưa người chơi rời căn cứ để đi qua nhiều tuyến đường ở Gaia, bắt Stackmon hoang dã, tìm nguyên liệu và đối đầu những Scout khác. Bảy biome có cơ chế riêng giúp hành trình thay đổi nhiều hơn việc chỉ thay màu nền và danh sách quái.
Cấu trúc này là một cải tiến đáng kể so với việc để toàn bộ game diễn ra trên một mặt bàn duy nhất. Ra khỏi căn cứ tạo cảm giác mình đang chuẩn bị cho một chuyến đi thực sự, đồng thời những thứ thu được có ý nghĩa trực tiếp khi quay về.
Tuy nhiên, Action Point trở thành một trong những cơ chế gây tranh cãi nhất. Mỗi hoạt động trong chuyến đi tiêu hao tài nguyên này, nghĩa là người chơi không thể khám phá vô hạn mà phải tính xem nên chiến đấu, thu thập hay tiếp tục tiến sâu.
Ban đầu, giới hạn tạo ra một chút tính toán. Người viết phải cân nhắc liệu một đống nguyên liệu có đáng tiêu hao lượng AP còn lại hay nên giữ tài nguyên để tới một điểm quan trọng hơn.
Về sau, hệ thống dễ biến thành phí vào cửa. Để có thêm AP cần quay về căn cứ, tiếp tục sản xuất hoặc kiếm tiền rồi chuyển nguồn lực sang những vật phẩm phục vụ chuyến đi kế tiếp.
Vấn đề nằm ở việc Stackmon đã có sẵn giới hạn ba lô, thời gian chế tạo và hàng loạt tài nguyên phải quản lý. AP trở thành thêm một lớp cản tốc độ trong một game vốn đã có đủ cơ chế để ngăn người chơi khai thác vô hạn.
Càng gần cuối, vòng lặp này càng dễ lộ cảm giác cày cuốc. Người chơi biết mình cần đi đâu và cần làm gì nhưng vẫn phải quay về thực hiện một loạt công việc quen thuộc chỉ để có quyền tiếp tục chuyến đi.
Đây là ví dụ rõ nhất cho sự khác biệt giữa một vòng lặp giữ chân và một vòng lặp thực sự thú vị. Stackmon rất dễ khiến người chơi làm thêm một chuyến, nhưng không phải mọi bước chuẩn bị cho chuyến đó đều còn vui sau mười giờ.
Bảy biome tạo biến số
Một điểm mà tư liệu trước phát hành dễ làm người ta đánh giá thấp là bản chính thức có bảy biome chứ không chỉ hơn năm khu vực. Quan trọng hơn, chúng không hoàn toàn vận hành giống nhau.
Mỗi biome đưa thêm cơ chế hoặc điều kiện có khả năng ảnh hưởng tới cách xử lý mặt bàn. Tài nguyên thay đổi, Stackmon xuất hiện khác nhau và một số quy tắc buộc người chơi điều chỉnh cách chuẩn bị trước khi lên đường.
Nhờ vậy, tiến trình có cảm giác mở rộng thay vì chỉ tăng chỉ số của đối thủ. Việc bước sang vùng mới đồng nghĩa cần tìm hiểu thêm một hệ thống, săn một nhóm sinh vật khác và bổ sung công thức cho căn cứ.
Phần hình ảnh cũng hỗ trợ khá tốt. Stackmon sử dụng đồ họa 2D nhiều màu, những sinh vật được thiết kế đủ dễ nhận biết và có nét đáng yêu phù hợp với tông thư giãn của game.
Không phải mẫu nào cũng đặc sắc, nhưng bộ sưu tập có đủ cá tính để người viết nhanh chóng hình thành một vài con yêu thích. Các biến thể hiếm tiếp tục tạo lý do quay lại những khu vực cũ nếu muốn hoàn thiện Stackpedia.
Điểm hạn chế là bản đồ tuyến đường vẫn mang tính chức năng nhiều hơn phiêu lưu. Người chơi chọn điểm đến, xử lý một loạt thẻ và sự kiện rồi tiếp tục, chứ không trực tiếp lang thang trong một thế giới rộng như Pokémon hay các creature collector truyền thống.
Điều này hoàn toàn phù hợp với nền tảng thiết kế của Stackmon, nhưng cũng cần hiểu đúng kỳ vọng. Gaia là một hệ thống các bàn chơi nối với nhau chứ không phải thế giới mở để tự do khám phá.
Quá nhiều thời gian chờ
Stackmon muốn tạo cảm giác thư giãn nên hầu hết công việc đều sử dụng bộ đếm thời gian. Đặt sinh vật lên một nhiệm vụ, quá trình bắt đầu chạy và người chơi chờ nó hoàn thành.
Khi có nhiều việc diễn ra song song, cơ chế này khá thú vị. Người viết có thể cho một Stackmon chế tạo trong khi một con khác thu thập tài nguyên, sắp xếp bàn rồi chuẩn bị công thức tiếp theo.
Nhưng khi chỉ còn một công việc bắt buộc trước khi có thể tiến tiếp, timer không còn tạo chiến thuật mà chỉ tạo thời gian chết. Khả năng tăng tốc giúp giảm vấn đề nhưng đồng thời đặt ra câu hỏi vì sao người chơi phải liên tục tăng tốc chỉ để chờ hệ thống hoàn thành những công việc đã quyết định từ trước.
Vấn đề trở nên rõ hơn khi cần tích lũy lượng lớn tiền, AP hoặc kinh nghiệm. Những hoạt động vốn khá vui khi còn là một phần trong mạng lưới công việc bắt đầu trở thành quy trình phải lặp để đạt đủ con số.
Stackmon vì vậy có một nghịch lý. Cơ chế xếp thẻ rất trực quan, nhưng càng có nhiều lá bài, công trình và tài nguyên, việc quản lý chúng lại càng tốn thao tác.
Ba lô là ví dụ rõ nhất. Đưa thẻ vào, lấy ra và sắp xếp chúng không phải lúc nào cũng nhanh như mong muốn, trong khi kích thước chữ và một số thông tin trên giao diện khá nhỏ so với số lượng dữ liệu người chơi cần theo dõi.
Ở những căn cứ đã phát triển lớn, một mặt bàn đầy thẻ cũng dễ trở nên lộn xộn. Người viết phải dành thời gian tổ chức không gian chỉ để tránh tình trạng tìm một nguyên liệu lâu hơn thời gian chế tạo nó.
Đây không phải vấn đề phá hỏng game, nhưng xuất hiện liên tục nên có trọng lượng lớn hơn một vài khoảnh khắc combo tài nguyên rất thỏa mãn.
Bản phát hành còn thiếu độ bóng
Stackmon đã nhận nhiều bản sửa lỗi sau khi phát hành, và phiên bản hiện tại ổn hơn tình trạng trong những ngày đầu. Một số vấn đề về giao diện, trang bị và tương tác giữa các lá bài đã được xử lý khá nhanh.
Tuy vậy, cảm giác hoàn thiện vẫn chưa đồng đều. Một số hành vi của giao diện thiếu phản hồi rõ, thao tác kéo thả có thể trở nên khó chịu khi bàn quá đông và các tình huống liên quan đến lưu tiến trình vẫn là phần cần thận trọng hơn mức một game quản lý dài hàng chục giờ nên có.
Điều quan trọng là không nên cộng điểm vì nhà phát triển có khả năng tiếp tục cập nhật. Đây là sản phẩm đang được bán chính thức, vì vậy những phần gây cản trở ở thời điểm hiện tại vẫn phải được tính vào đánh giá.
May mắn là nền móng của Stackmon không phải vấn đề. Các hệ thống quan trọng đã tồn tại, vòng lặp có cấu trúc rõ và nội dung chính đủ để hoàn thành trong khoảng 10–15 giờ với người đã hiểu hệ thống, lâu hơn đáng kể nếu muốn săn đủ Stackmon và hoàn thiện các mục tiêu phụ.
Với mức giá tương đối thấp, lượng nội dung không phải điểm yếu. Câu hỏi quan trọng hơn là người chơi có còn thấy việc sản xuất thêm AP, chờ timer và sắp xếp hàng chục lá bài thú vị sau nhiều giờ hay không. Đây sẽ là yếu tố chia cộng đồng rõ hơn số lượng quái hoặc công trình.
Kết luận
Stackmon có một ý tưởng thực sự tốt. Việc biến sinh vật thành cả chiến binh lẫn nhân lực giúp card stacking, thu thập quái, chế tạo và xây căn cứ liên kết thành một vòng chơi có logic, thay vì bốn cơ chế độc lập được ghép vào cùng sản phẩm.
Phần căn cứ là nơi công thức phát huy tốt nhất. Mỗi Stackmon mới có khả năng mở thêm lựa chọn, mỗi chuyến khám phá mang nguyên liệu về cho dây chuyền sản xuất và mỗi lần nâng cấp lại chuẩn bị cho chuyến đi tiếp theo. Những giờ đầu vì vậy rất dễ cuốn.
Nhưng chúng tôi không cho rằng hơn 100 sinh vật hay hàng chục công trình tự động chuyển thành chiều sâu. Combat còn quá thụ động, Action Point làm chậm khám phá, timer dần trở thành công việc chờ đợi và giao diện chưa đủ thuận tiện khi quy mô căn cứ tăng lên. Những hạn chế này xuất hiện thường xuyên nên không thể bị che lấp chỉ bằng sức hút của việc mở thêm một gói bài hay bắt được cá thể hiếm.
Stackmon vì thế là một game đáng chơi với người thích Stacklands, creature collector và quản lý tài nguyên nhẹ nhàng, nhưng khó đáp ứng những ai bước vào với kỳ vọng tìm một hệ thống chiến đấu sâu kiểu Pokémon hoặc auto-battler chiến thuật. Ý tưởng lai thể loại đã thành công; phần còn thiếu là khiến mọi mắt xích trong vòng lặp đạt chất lượng ngang với cơ chế xếp thẻ ở trung tâm.
