Hãng xét nghiệm DNA 23andMe tuyên bố phá sản, 15 triệu hồ sơ di truyền có nguy cơ bị rao bán. Trong khi giới chức khuyến cáo xóa dữ liệu, các dự án blockchain đang chào mời giải pháp lưu trữ phi tập trung.
Sự sụp đổ của 23andMe đã mở ra cuộc tranh luận mới về số phận dữ liệu DNA. Ngày 23/3, công ty này nộp đơn xin bảo hộ phá sản theo Chương 11, đồng thời CEO Anne Wojcicki từ chức. Quyết định khiến hàng triệu khách hàng hoang mang, nhiều người đang gấp rút tải xuống và xóa thông tin cá nhân.
“Người dùng nên hành động ngay trước khi dữ liệu bị bán cho bên thứ ba”, các chuyên gia bảo mật cảnh báo. Mối lo càng tăng khi tòa án phê chuẩn việc 23andMe được phép bán lại thông tin di truyền từ ngày 26/3.
Blockchain nổi lên như một ứng viên tiềm năng. Ít nhất 4 tổ chức đã bày tỏ ý định mua lại 23andMe, trong đó có Sei Foundation – đơn vị phát triển blockchain Sei. “Chúng tôi muốn bảo tồn tài sản quý giá nhất: sức khỏe cộng đồng, thông qua công nghệ chuỗi khối”, đại diện dự án tuyên bố.
The Sei Foundation is in the process of placing its boldest DeSci bet yet.@Sei_FND is officially exploring the acquisition of @23andMe to defend the genetic privacy of 15 million Americans and ensure their data is protected for generations to come.
— Sei 🔴💨 (@SeiNetwork) March 27, 2025
We believe user data… pic.twitter.com/c06R2QPyff
Các nền tảng lưu trữ phi tập trung như ArDrive (xây dựng trên Arweave) cũng tích cực tiếp cận người dùng 23andMe. Họ cung cấp hướng dẫn chi tiết để mã hóa và tải dữ liệu lên hệ thống của mình. “Khi đó, bạn không còn phụ thuộc vào cơ sở dữ liệu dễ bị tấn công của 23andMe”, nhà sáng lập AR.IO Phil Mataras khẳng định.
Genomes.io – dự án tự nhận là “kho gen phi tập trung lớn nhất thế giới” – ghi nhận lượng đăng ký tăng đột biến. CEO Aldo de Pape tiết lộ: “Hàng trăm người gia nhập mỗi tuần. Đây là cơ hội để cá nhân lấy lại quyền kiểm soát thông tin sức khỏe”. Nền tảng này sử dụng “kho bảo mật” mã hóa đầu cuối, chỉ chủ nhân dữ liệu nắm private key.
Một hướng tiếp cận khác đến từ GenoBank với ý tưởng token hóa thông tin di truyền thành BioNFT. Người dùng có thể xét nghiệm DNA ẩn danh và tự quản lý NFT chứa kết quả. “Công nghệ này không còn là khoa học viễn tưởng”, CEO Daniel Uribe nhấn mạnh.
Tuy nhiên, giải pháp blockchain vẫn tồn tại nhiều rủi ro:
- Mất private key đồng nghĩa mất quyền truy cập vĩnh viễn
- Chi phí lưu trữ toàn bộ genome lên tới 492 triệu USD cho 15 triệu mẫu
- Quy định pháp lý phức tạp, đặc biệt tại EU với GDPR
“Đừng tải thẳng DNA lên blockchain. Đó là sai lầm nghiêm trọng”, de Pape cảnh báo. Ông lý giải: “Chuỗi khối vốn minh bạch, nên dữ liệu nhạy cảm có thể bị lộ”.
Dù lựa chọn phương án nào, giới chuyên gia đều thống nhất một điều: Người dùng cần nhanh chóng rút dữ liệu khỏi 23andMe. Sự cố này một lần nữa đặt ra câu hỏi về tính bền vững của mô hình kinh doanh dựa trên thông tin di truyền cá nhân.
Blockchain dù chưa hoàn hảo, nhưng đang chứng minh tiềm năng trở thành giải pháp thay thế cho các nền tảng tập trung dễ tổn thương. Cuộc đua giành dữ liệu DNA vừa mở ra chương mới, nơi quyền riêng tư và lợi ích cá nhân được đặt lên hàng đầu.