Joe và Mac trở lại sau nhiều năm vắng bóng, không phải bằng một bản làm lại ồn ào mà bằng một bộ sưu tập giữ nguyên ba game gốc thời SNES. Đây là lần đầu tiên cả ba game của bộ đôi người tiền sử đứng chung một chỗ, từ bản gốc năm 1991 tới phần hay nhất của series. Bộ sưu tập không hoàn hảo, nhưng với người viết, nó là cách đúng đắn nhất để giữ bộ ba này sống tiếp trên máy chơi game hiện đại.
Joe & Mac Retro Collection do Red Art Studios phát triển và Red Art Games phát hành, ra mắt bản số ngày 29/10/2026 trên Switch, Switch 2, PS5, Xbox Series X|S và PC, giá 19,99 USD. Bộ sưu tập gồm ba game Data East thời SNES, Joe & Mac: Caveman Ninja, Congo’s Caper và Joe & Mac 2: Lost in the Tropics, kèm cả bản phương Tây lẫn bản Nhật không kiểm duyệt. Theo đánh giá của người viết, giá trị của bộ sưu tập nằm ở sự chênh lệch rất rõ giữa các game trong nó, một game xuất sắc, một game tốt nhưng lỗi thời, và một game yếu kéo tụt cả bộ.
Joe và Mac vốn là cái tên quen thuộc với người chơi SNES, nhưng phải tới bộ sưu tập này cả ba game mới lần đầu đứng chung một chỗ. Ở Nhật, Congo’s Caper vốn được tính là phần thứ hai của series Tatakae Genshijin, còn phương Tây từng tách nó thành game riêng khi quảng bá. Việc gộp lại này giúp người chơi thấy trọn vẹn quá trình series lớn lên, thay vì chỉ nhớ một hoặc hai cái tên rời rạc.
Một điểm đáng ghi nhận là bản phương Tây không còn đoạn mở đầu gốc gây tranh cãi, nơi Joe và Mac đánh ngất phụ nữ rồi kéo đi làm bạn gái, trong khi bản Nhật không kiểm duyệt vẫn được giữ nguyên để người chơi đối chiếu. Người viết đánh giá rằng cách làm này hợp lý. Quan trọng hơn, bộ sưu tập mang lại bản sở hữu vĩnh viễn cho ba game này, thay vì để chúng trôi nổi theo dịch vụ thuê bao.
Joe & Mac: Caveman Ninja, bản gốc vẫn đầy sức sống
Bản gốc là một game đi cảnh hành động rất thẳng thắn, với màn hình cuộn cả ngang lẫn dọc và hành trình giải cứu bạn gái khỏi khủng long cùng tộc người tiền sử đối địch. Cốt truyện mỏng như giấy, nhưng đây là game năm 1991, và người viết cho rằng không cần khắt khe với kịch bản của một thời mà game đi cảnh chỉ cần một cái cớ để lên đường. Những khuôn mẫu thời tiền sử như lửa là tốt và khố da là thời trang vẫn rất vui nhộn.
Với tư cách bản chuyển thể từ arcade lên máy tại nhà, Joe & Mac làm tốt nhiều thứ, từ chuyển động khá chắc tay tới cảm giác khám phá trong những màn chơi tuyến tính nhưng đủ rộng. Những màn tự cuộn như leo lên ngôi nhà cây khổng lồ vẫn mang cảm giác thám hiểm thực sự. Người viết đánh giá rằng game đã già đi rất tốt, tới mức có thể giả làm game retro ra mắt hôm nay mà không bị lạc lõng, và bản làm lại gần đây thêm thắt quá tay chỉ làm loãng phương pháp co-op cốt lõi.
Tuy vậy, đây vẫn là bản chuyển lên SNES trong năm đầu tiên của máy tại Bắc Mỹ, nên những vấp váp về điều khiển và hiệu năng hiện ra khá rõ. Cặp đôi nhảy bồng bềnh và khó đoán, còn hitbox của mọi vũ khí, đặc biệt là cây chùy chính, đều kỳ lạ tới mức khó biết đòn nào trúng đòn nào trượt. Kẻ địch có thể đánh rồi bỏ chạy ngay từ những phút đầu tiên, và độ khó kiểu arcade này không liên quan tới tuổi tác của người chơi, mà là bản chất của chính game.
Congo’s Caper, mắt xích yếu nhất
Phần thứ hai trên danh nghĩa, Congo’s Caper, đáng lẽ đã có thể phá hỏng cả series, bởi nó là một game yếu rõ rệt. Nhân vật chính trẻ hơn tên là Congo lên đường giải cứu bạn gái, nhảy cao hơn, chạy nhanh hơn, và biến thành khỉ mỗi khi bị đánh trúng, một cách gật đầu kỳ lạ với tiến hóa mà không thực sự hiểu nó là gì. Congo nhặt vũ khí từ vật phẩm rơi ra, đồng thời thu thập ngọc đỏ để dần trở thành Congo lấp lánh siêu cấp, bởi vì đó là chuyện xảy ra với người tiền sử.
Mọi thứ ở Congo’s Caper đều mang cảm giác cố gắng quá mức để chiều lòng một nhóm khán giả, trong khi Joe & Mac gốc cool và kỳ quặc một cách tự nhiên thì Congo giống như một cậu nhóc 37 tuổi trượt ván vào lớp với kính râm và mũ đội ngược, nhưng cửa đã đóng và không có ván. Hitbox có khá hơn đôi chút, nhưng cảm giác quá tải luôn hiện diện, từ việc Congo liên tục thu thập vô số ngọc để đổi mạng tới cỗ máy quay thưởng hiếm khi mang lại phần thưởng. Các trận đấu trùm nhanh và lắt léo hơn hẳn, trong khi Congo không có tầm đánh hay phản xạ để đối phó, tạo cảm giác như nâng cấp từ xe ba bánh lên xe một bánh trong khi máy đã chuyển sang xe địa hình.
Dù vậy, những điểm làm được của Congo’s Caper là nền móng quan trọng cho phần thứ ba, không nên bỏ qua chỉ vì không thích game. Congo có thể quay lại khám phá theo cách tự nhiên hơn, thay vì đi trên đường ray như bản gốc, và tốc độ di chuyển nhanh hơn hợp với cảm giác tự do đó. Các vật phẩm tăng sức mạnh và nâng cấp tương đối thú vị, mang lại những khoảnh khắc mạnh mẽ đúng nghĩa, còn các trận đấu trùm dù khó hơn lại thiên về rèn kỹ năng hơn là mất cân bằng có lợi cho máy, nên chơi càng lâu càng biết né đòn.
Lost in the Tropics, nhà vô địch của cả bộ
Tới Joe & Mac 2: Lost in the Tropics, bộ đôi trở lại với đồ họa, điều khiển và chức năng được siết chặt rõ rệt. Nhân vật có trọng lượng tốt hơn, di chuyển nhanh nhẹn và duyên dáng mà không còn cảm giác trôi tuột như nhiều game cùng thời. Vẫn còn hậu quả cho một bước đi sai, thậm chí game trừng phạt nặng hơn đa số game cùng thời, nhưng đây là sự trở lại đúng phong độ với những thay đổi quan trọng khiến nó hay hơn hẳn.
Game loại bỏ mạng giới hạn và lượt chơi tiếp, một quyết định mà người viết cho rằng hoàn toàn hợp lý. Yếu tố khám phá học từ Congo’s Caper được giữ lại, cộng thêm những yếu tố nhập vai nhẹ nhàng khiến game thú vị hơn. Người chơi dùng mật khẩu để quay lại các khu vực, mua máu và power-up giữa các màn, và tặng quà để tán tỉnh phụ nữ trong hang.
Điểm thú vị là bạn gái bị bắt cóc không còn là trọng tâm của câu chuyện, mà thay vào đó là đám người tiền sử độc ác đã đánh cắp vương miện nạm ngọc, và nhiệm vụ là thu thập những viên đá siêu sáng để lấy lại nó. Một viên đá nằm trong tay một ông lão, và ông sẽ đưa nó nếu người chơi nhớ nói chuyện với trưởng làng ở ngôi làng đầu tiên. Người viết đánh giá rằng sự đơn giản này là một phần của sức hấp dẫn, bởi game tôn trọng người chơi chịu khó khám phá.
Lost in the Tropics còn có chất hài cao hơn hẳn hai game trước, với những câu đùa khô và cố tình mà vẫn duyên, tạo cảm giác như game đang tự nhại chính mình một cách chân thành. Người tiền sử vẫn biểu cảm quá mức, nhưng người chơi cảm nhận rõ rằng đội ngũ làm game rất ý thức về sự phi lý của chính sản phẩm. Kết hợp bầu không khí đó với lối chơi mạnh hơn và cơ chế tốt hơn, người viết đánh giá rằng đây là nhà vô địch rõ ràng của cả bộ sưu tập, và thật đáng tiếc khi nó là điểm kết của bộ đôi.
Gói giả lập: tối giản nhưng chỉn chu
Với tư cách một bộ sưu tập bảo tồn, gói này khá tối giản về tính năng phụ nhưng vẫn chu đáo ở những chỗ quan trọng. Người chơi có thể bật bộ lọc CRT, thử tỉ lệ khung hình và khung viền gốc để căn hình ảnh gần với bản gốc nhất. Các game có đủ ba ngôn ngữ phát hành gốc cùng nhiều ngôn ngữ giao diện, kèm theo save state và nút tua lại luôn sẵn sàng, thứ gần như bắt buộc với game đi cảnh khó kiểu cũ. Ngoài ra còn có bản phác thảo ý tưởng, chế độ boss rush cho từng game và giao diện nghe nhạc nền cho cả ba game.
Điểm người viết thích nhất là tính năng mở hộp ảo cho từng phiên bản game, với đủ bản Nhật, Bắc Mỹ và châu Âu, cho phép mô phỏng mở hộp, xoay hộp băng theo mọi góc và lật xem sách hướng dẫn từng khu vực. Đây là thứ vừa hoài niệm sâu sắc vừa có phần xót xa, bởi nó là một phần ma thuật đã mất theo thời gian, khi bản vật lý ngày nay thường chỉ còn hộp nhựa và thẻ game bên trong. Không khó hiểu khi có người dành nhiều thời gian ngắm hộp ảo hơn chơi Congo’s Caper, và chính sự chăm chút này cho thấy đội ngũ làm bộ sưu tập thực sự yêu những game họ đang bảo tồn.
Kết luận
Joe & Mac Retro Collection là một tập hợp gọn gàng và đầy sinh khí của những game 16-bit chắc tay, và giá trị lớn nhất của nó nằm ở tính vĩnh viễn, khi cả ba game cuối cùng cũng có chỗ ở cố định trên máy chơi game hiện đại. Bộ ba từng cháy ấm và mạnh trong ký ức của nhiều người chơi, và giờ đây nó có thể tiếp tục sáng lên nhờ đội ngũ dành nhiều tâm huyết cho việc bảo tồn. Người viết đánh giá rằng chỉ riêng Lost in the Tropics đã đủ lý do để thử, còn hai game còn lại là phần lịch sử đi kèm, một phần hay và một phần khó yêu.
Bộ sưu tập hợp nhất với người chơi hoài cổ, các cặp đôi thích co-op với sát thương đồng đội và những ai coi trọng việc bảo tồn game cũ, bởi chơi hai người từ đầu tới cuối, phối hợp đánh trùm và quái thường, vẫn là cách tận hưởng Joe & Mac trọn vẹn. Người mới nên bắt đầu từ Lost in the Tropics để cảm nhận series ở phong độ cao nhất, rồi quay lại hai game đầu với tâm thế chấp nhận độ khó kiểu cũ. Congo’s Caper có thể không khiến người ta yêu thích, nhưng nó vẫn đáng chơi một lần để hiểu series đã đi từ đâu tới đâu.
Game phát hành bản số ngày 29/10/2026 với giá 19,99 USD trên Switch, Switch 2, PS5, Xbox Series X|S và PC, còn bản vật lý cho Switch và PS5 dự kiến ra mắt đầu năm 2027. Với mức giá này, người viết cho rằng bộ sưu tập xứng đáng với thời gian và công sức bỏ ra, đặc biệt khi hai game chính đều có co-op và save state cùng nút tua lại giúp chơi lại nhẹ nhàng hơn. Lần này, vác chùy lên đường không còn cần nhét thêm xu nào nữa.
