Zcash đang bùng nổ mạnh mẽ, phản ánh nhu cầu quyền riêng tư cấp thiết trong thế giới trực tuyến bị giám sát ngày càng chặt chẽ. Các đồng tiền mã hóa tập trung vào bảo mật thu hút sự chú ý lớn từ nhà đầu tư. Chúng vươn lên vị trí hàng đầu trong nhóm token phổ biến nhất. Theo CoinGecko, vốn hóa thị trường các đồng bảo mật đạt gần 22 tỷ USD, tăng 52,2% chỉ trong 24 giờ. CoinMarketCap định giá cao hơn, gần 55 tỷ USD, với Zcash dẫn đầu ở mức 391,28 USD.
Zcash ra mắt tháng 10 năm 2016, khởi đầu tháng 10 ở mức giá dưới 80 USD. Đến cuối tháng, giá vọt 375% lên 380 USD, vượt Monero để chiếm ngôi đồng bảo mật lớn nhất theo vốn hóa. Sự tăng trưởng này diễn ra dù thị trường tổng thể chật vật phục hồi từ lời đe dọa thuế quan của Tổng thống Donald Trump với Trung Quốc đầu tháng 10, cùng sự kiện thanh lý 19 tỷ USD gây chấn động.
Mọi chuyện bắt đầu khi chính phủ các nước đẩy mạnh biện pháp kiểm soát. Đề xuất Kiểm soát Trò chuyện của EU có thể buộc quét tin nhắn mã hóa. Meta tiếp tục huấn luyện AI từ dữ liệu người dùng châu Âu. Trước lo ngại giám sát dữ liệu dâng cao, công nghệ bảo mật lại trở thành tâm điểm. Nguồn cung che chắn của Zcash mở rộng nhanh chóng, nhờ công nghệ ví mới thúc đẩy áp dụng rộng rãi.
Carter Feldman, sáng lập Psy Protocol, nhận định: “Trọng tâm đang chuyển sang các dự án xây dựng công nghệ bảo mật thực sự, như hệ thống kiến thức không với động lực rõ ràng. Chúng mang bảo mật mặc định, không ép người dùng chọn ẩn danh.” Mô hình Zcash dựa trên địa chỉ che chắn, sử dụng zk-SNARKs để giấu kín người gửi, nhận và số lượng. Giao dịch giữa các địa chỉ này vào pool riêng tư. Pool lớn dần, bộ ẩn danh mở rộng từ đó tăng cường bảo mật cho toàn mạng. Hiện pool chứa gần 4,9 triệu ZEC, mức lớn nhất lịch sử.
Electric Coin Company cập nhật ví Zashi đầu tháng 10, thêm hoán đổi chuỗi chéo và thanh toán riêng tư qua Near Intents. Người dùng chuyển giá trị dễ dàng vào lớp bảo mật Zcash, không cần sàn tập trung hay cầu nối phức tạp. Từ đó hoạt động trên Near Intents bùng nổ, hơn 17 triệu USD chỉ ngày 16 tháng 10. Tuy nhiên, ZachXBT cảnh báo tích hợp này chưa che giấu hoàn toàn đường giao dịch, bảo mật chuỗi chéo còn điểm yếu theo dõi. Đội ngũ Zashi hứa thêm địa chỉ tạm thời và hoàn tiền che chắn sớm.
Bảo mật thành trung tâm tranh luận chính sách toàn cầu. Chính phủ đưa đề xuất giám sát gây tranh cãi, công ty đẩy mạnh AI thu thập dữ liệu. Marko Stokić, trưởng AI Oasis Protocol, đánh giá: “Giám sát quy định làm rõ giá trị giải pháp bảo mật tuân thủ. Ngành tìm cách bảo mật phục vụ nhu cầu hợp pháp, vẫn chịu trách nhiệm. Thúc đẩy bảo mật lập trình: thông tin bảo vệ mặc định nhưng tiết lộ khi cần.”
Tại châu Âu, nhà lập pháp EU tạm dừng Kiểm soát Trò chuyện, đề xuất quét trò chuyện mã hóa tìm nội dung bất hợp pháp. Meta huấn luyện AI từ dữ liệu Facebook, Instagram châu Âu, cam kết không dùng tin nhắn riêng. Nhà bảo vệ quyền riêng tư hoan nghênh phản đối từ Đức. Quy định Mỹ vẫn lộn xộn, bang California, Colorado, Virginia tăng cường bảo vệ, luật quốc gia tại Quốc hội lại rơi vào đình trệ.
Xu hướng này khuyếch đại nỗi sợ và sức hút riêng tư kỹ thuật số. Chính phủ dùng công cụ xâm lấn, công ty thu thập dữ liệu, từ đó bảo mật biến thành cơ hội thị trường lớn. Stokić nhấn mạnh: “Lầm tưởng lớn là nhầm bảo mật với tội phạm. Hoặc tuân thủ và bảo mật loại trừ nhau. Hệ thống tốt bảo vệ thông tin nhạy cảm bình thường, vẫn kiểm toán khi cần.”
Ẩn danh từng dành cho nhà mã hóa và trader tránh quy định. Feldman khẳng định: “Bảo mật không ngách cho kẻ giấu diếm. Lầm tưởng là chọn giữa bảo mật và dễ dùng, hay bảo mật và quy mô. Công nghệ tiến bộ, ta có thể có tất cả.” Tiền mã hóa chịu KYC, giám sát sàn, phân tích blockchain. Chuyên gia forensics dùng học máy theo ví, xây hồ sơ hành vi, liên kết danh tính, dự đoán di chuyển tài sản.
Bộ Tài chính Mỹ yêu cầu ý kiến về AI, giám sát blockchain, danh tính kỹ thuật số, công cụ bảo mật từ ngày 18 tháng 8, để phát hiện bất hợp pháp theo Đạo luật GENIUS. EU yêu cầu sàn coi chuyển ví tự lưu trữ là rủi ro cao, yêu cầu kiểm tra nâng cao và đã có hiệu lực từ 30 tháng 12 năm 2024. Trước sức ép này, dĩ nhiên người dùng đổ về token bảo mật như Zcash.