Romain de Waubert de Genlis, CEO của Amplitude Studios, từng gọi đây là “vấn đề cố hữu” của thể loại 4X: chữ X đầu tiên (eXplore – Khám phá) sẽ biến mất hoàn toàn ở giai đoạn mid đến late game. Khi bản đồ đã được mở hết, tài nguyên và kẻ thù đã lộ diện, chiến thuật của người chơi sẽ bị đóng khung. Hệ quả là tỷ lệ restart game cực cao, khi game thủ thà chơi lại từ đầu để kiếm một bãi spawn đẹp còn hơn là cố đấm ăn xôi ở một thế cờ đã an bài.

Để giữ chân người chơi, ba tựa game 4X lớn nhất hiện nay là Endless Legend 2, Civilization 7 và Humankind 2 đã đưa ra ba lời giải hoàn toàn khác nhau cho bài toán này.

Endless Legend 2: Nước rút để lộ ra đất liền

Thay vì để game thủ restart vì spawn tệ, Amplitude thiết kế map của Endless Legend 2 bắt đầu bằng những hòn đảo nhỏ bị chia cắt bởi biển. Khi số turn tăng lên, nước sẽ rút dần, để lộ ra những vùng đất mới và các choke point chiến lược. Cơ chế này liên tục xào lại bài, ép người chơi phải tranh giành tài nguyên mới và thay đổi chiến thuật thay vì ôm khư khư một kế hoạch từ turn 1. Bên cạnh đó, khu vực spawn khởi đầu được cân bằng lại, không bao giờ quá ngon ăn cũng không bao giờ quá phế, triệt tiêu hoàn toàn tâm lý roll map của game thủ.

Civilization 7: Chia nhỏ chiến dịch và bài học xương máu

Firaxis tiếp cận vấn đề bằng cách xé nhỏ chiến dịch thành các chapter và era, kết thúc bằng các điểm khủng hoảng để chuyển giao công nghệ. Mục đích là giúp game dễ tiêu hóa hơn và ngăn việc game thủ bỏ cuộc ở mid-game khi thấy mình không còn cửa thắng.

Tuy nhiên, Civ 7 đã vấp phải một sai lầm chí mạng ở ngày đầu ra mắt: ép người chơi chuyển sang một nền văn minh hoàn toàn mới ở mỗi chapter. Việc thay máu faction khiến game thủ cảm thấy xa lạ và mất kết nối với đế chế mình đã dày công xây dựng. Firaxis đã phải mất hai năm để rollback hệ thống này, cho phép người chơi giữ nguyên một quốc gia từ đầu đến cuối game.

Humankind 2: Tiến hóa thay vì thay máu

Rút kinh nghiệm từ chính phần Humankind đầu tiên và cú sảy chân của Civ 7, Humankind 2 của Amplitude chọn hướng đi an toàn và hợp lý hơn. Thay vì bắt người chơi chọn một nền văn hóa mới toanh khi chuyển era, game áp dụng cơ chế giống RPG. Người chơi sẽ chọn các đặc tính văn hóa trên một cây kỹ năng. Quốc gia của bạn sẽ tiến hóa và bồi đắp thêm bản sắc thay vì bị thay thế, giữ nguyên cảm giác gắn bó từ turn đầu tiên cho đến khi chạm ngưỡng không gian.

Cả ba hệ thống nước rút, chia chapter và tiến hóa văn hóa đều nhắm đến một mục tiêu duy nhất: làm mới trải nghiệm 4X và giữ lửa cho game thủ cho đến turn cuối cùng. Thể loại chiến thuật này vốn đã kén người chơi, và việc triệt tiêu được sự ức chế ở mid-game chính là chìa khóa để các studio giữ chân được cộng đồng của mình.