Chính phủ Canada vừa trình dự luật mới nhằm cấm các khoản quyên góp bằng tiền mã hóa cho đảng phái chính trị, ứng cử viên và bên thứ ba tham gia quảng cáo bầu cử.
Dự luật C-25, có tên Strong and Free Elections Act, được Lãnh đạo Chính phủ Steven MacKinnon giới thiệu ngày 26/3. Văn bản xếp crypto cùng với lệnh chuyển tiền và thẻ trả trước vào nhóm phương thức thanh toán khó truy vết, và cấm cả ba trên toàn bộ hệ thống chính trị liên bang.
Lệnh cấm sẽ áp dụng cho các đảng đã đăng ký, hiệp hội khu vực bầu cử, ứng cử viên, thí sinh tranh cử lãnh đạo và đề cử, cùng bên thứ ba tham gia quảng cáo bầu cử.
“Những sửa đổi ưu tiên có mục tiêu này giải quyết các khuyến nghị từ cuộc điều tra công khai về can thiệp nước ngoài vào quá trình bầu cử liên bang và các thể chế dân chủ, cũng như từ giám sát viên bầu cử và ủy viên bầu cử Canada”, MacKinnon phát biểu.
Canada lần đầu cho phép quyên góp crypto vào năm 2019 theo khung hành chính phân loại chúng là đóng góp phi tiền tệ, tương tự như tài sản. Tuy nhiên, không đảng lớn nào từng công khai chấp nhận hình thức này, và không có khoản đóng góp nào được công bố trong cả hai kỳ bầu cử liên bang 2021 và 2025.
Theo quy tắc năm 2019, đóng góp bằng crypto không đủ điều kiện nhận biên lai thuế, một rào cản đáng kể trong hệ thống mà người quyên góp thường xuyên yêu cầu khấu trừ.
Giám sát viên Bầu cử Canada, Stéphane Perrault, ban đầu ủng hộ quy định chặt chẽ hơn thay vì cấm hoàn toàn. Trong báo cáo sau bầu cử tháng 6/2022, văn phòng của Perrault khuyến nghị tất cả đóng góp crypto phải được ghi nhận và báo cáo bất kể giá trị, đóng lỗ hổng quy định gán giá trị bằng không cho khoản đóng góp từ 200 CAD trở xuống từ người bán không chuyên.
Tuy nhiên, đến tháng 11/2024, quan điểm này đã chuyển sang kêu gọi cấm hoàn toàn, với lý do tính ẩn danh của crypto khiến việc xác định người đóng góp “về cơ bản là khó khăn”, theo CBC.
Dự luật C-25 là nỗ lực thứ hai để thực thi lệnh cấm. Phiên bản trước, dự luật C-65, chứa các điều khoản tương tự nhưng đã thất bại khi Quốc hội tạm hoãn vào tháng 1/2025. Dự luật mới đã hoàn thành lần đọc thứ nhất và vẫn cần trải qua nhiều lần đọc, xem xét ủy ban, thông qua Thượng viện và phê chuẩn hoàng gia trước khi thành luật.
Về chế tài, người nhận khoản quyên góp crypto vi phạm lệnh cấm sẽ có 30 ngày để hoàn trả, tiêu hủy, hoặc chuyển đổi và nộp tiền cho Tổng thu ngân. Mức phạt hành chính có thể lên tới gấp đôi giá trị khoản đóng góp.
Mức phạt tối đa cũng sẽ tăng mạnh theo dự luật tổng thể. Phạt cá nhân tăng từ 1.500 CAD lên 25.000 CAD, và phạt tổ chức từ 5.000 CAD lên 100.000 CAD, theo ngôn ngữ của dự luật.
Thời điểm đề xuất khá đáng chú ý. Canada giới thiệu dự luật C-25 chỉ một ngày sau khi Thủ tướng Anh Keir Starmer công bố lệnh tạm dừng quyên góp crypto cho các đảng phái chính trị Anh, viện dẫn rủi ro về tài chính bất hợp pháp và can thiệp nước ngoài.
Thông báo của Starmer diễn ra sau nhiều tuần gia tăng áp lực. Một ủy ban quốc hội đa đảng đã thúc đẩy lệnh cấm ngay lập tức đối với quyên góp chính trị bằng crypto vào giữa tháng 3, gọi đây là “rủi ro cao không thể chấp nhận được”. Hồi tháng 1, bảy chủ tịch ủy ban đảng Lao động kêu gọi chính phủ đưa lệnh cấm quyên góp crypto vào dự luật Bầu cử sắp tới.
Cả hai quốc gia đều xem lệnh cấm là biện pháp phòng vệ chống can thiệp nước ngoài thay vì phản ứng trước hành vi lạm dụng được ghi nhận.
Động thái phối hợp của Canada và Anh làm nổi bật sự phân kỳ ngày càng lớn với Hoa Kỳ, nơi Ủy ban Bầu cử Liên bang đã cho phép quyên góp crypto từ ý kiến tư vấn năm 2014 và các siêu PAC hỗ trợ crypto đã trở thành lực lượng lớn trong chính trường Mỹ.
Ngành công nghiệp crypto đã chi hơn 190 triệu USD trong chu kỳ bầu cử Mỹ 2024 thông qua các phương tiện như Fairshake, siêu PAC lớn nhất chu kỳ với hơn 200 triệu USD huy động được. Không có lệnh cấm liên bang nào đối với quyên góp crypto tại Mỹ, dù một số bang đã hạn chế hoặc cấm hình thức này.
Việc Canada đề xuất cấm quyên góp bằng tiền mã hóa phản ánh xu hướng siết chặt quản lý tài sản số trong lĩnh vực chính trị, nhằm bảo vệ tính minh bạch và toàn vẹn của quá trình bầu cử dân chủ.