Năm 2025 từng được kỳ vọng là năm bản lề của Xbox, khi loạt bom tấn như Doom: The Dark Ages, ba tựa game từ Obsidian, Indiana Jones trên PS5 hay bản remaster The Elder Scrolls 4: Oblivion lần lượt được công bố. Thế nhưng, sau ánh hào quang là một sự thật tàn khốc: làn sóng sa thải hàng loạt tiếp tục phủ bóng đen lên toàn bộ hệ sinh thái Xbox.
Chỉ trong hơn hai năm, Microsoft đã sa thải 27.600 nhân viên, trong đó Xbox là một trong những nạn nhân lớn nhất. Dư luận đặt câu hỏi: tại sao một tập đoàn lãi hàng tỷ USD mỗi năm lại liên tục sa thải và đóng cửa những studio được chính họ mua về với giá cao? Vì sao những dự án tiềm năng như tựa game sinh tồn của Blizzard hay MMO của ZeniMax – từng khiến Phil Spencer phấn khích – lại bị hủy bỏ một cách phũ phàng?
Câu trả lời có thể nằm ở chính chiến lược mà Microsoft từng đặt cược toàn lực: Game Pass.
Kể từ khi ra mắt vào 2017, Game Pass được ví như “Netflix của ngành game”, mang đến cho người chơi một thư viện game phong phú với mức phí rẻ. Nhưng mô hình này cũng dấy lên nhiều lo ngại: nó làm giảm giá trị cảm nhận của game, làm tổn thương doanh thu bán lẻ, và đang dẫn đến hệ quả là các studio không còn nguồn lực để phát triển bền vững.
Theo tài liệu điều tra trong vụ kiện FTC phản đối thương vụ Activision Blizzard, Microsoft đặt mục tiêu đạt 100 triệu người đăng ký Game Pass vào năm 2030. Thực tế, đến năm 2025, con số mới chỉ hơn 35 triệu – nghĩa là còn rất xa đích đến. Trong khi đó, chi phí để duy trì lượng game mới liên tục lên Game Pass không hề rẻ, khiến cho bài toán tài chính trở nên bất khả thi nếu không có những “quyết định khó khăn”.
Phil Spencer biện minh rằng việc sa thải là cần thiết để giữ cho Microsoft có lãi. Nhưng điều này lại càng khiến cộng đồng phẫn nộ khi các lãnh đạo như CEO Satya Nadella nhận mức lương thưởng lên tới 79 triệu USD, tăng 63% chỉ trong năm 2024.
Tệ hơn, chính sách phụ thuộc quá mức vào Game Pass đang tạo nên vòng luẩn quẩn: mỗi đợt cắt giảm nhân sự làm giảm số lượng game mới, khiến dịch vụ kém hấp dẫn hơn, dẫn đến ít người đăng ký mới, và lại tạo thêm áp lực cắt giảm. Một chuỗi phản ứng tiêu cực đang dần giết chết chính “động cơ” mà Microsoft từng tự hào.
Không chỉ giới phát triển, mà cả những huyền thoại ngành game như John và Brenda Romero cũng phải tìm nhà phát hành mới khi Microsoft đột ngột rút vốn khỏi dự án bắn súng của họ, dù game đã hoàn thiện ở mức cao. Raphaël Colantonio – nhà sáng lập Arkane – gọi thẳng Game Pass là “mô hình không bền vững, đang tàn phá ngành game suốt một thập kỷ”.
Tương lai của Xbox giờ đây trở nên bất định. Microsoft vẫn đang tiếp tục đầu tư vào AI và các lĩnh vực sinh lời nhanh, trong khi mảng game dường như chỉ còn là “sở thích phụ” của một tập đoàn khổng lồ. Chiến dịch “This is an Xbox” mới có thể là bước đầu của một cuộc rút lui khỏi mảng console truyền thống, khi thiết bị kế nhiệm được đồn đoán là một dạng PC chạy Windows tùy biến – không khác gì ROG Ally X.
Nếu Xbox tiếp tục rút gọn đội ngũ phát triển và đóng cửa studio, Game Pass sẽ mất đi những nội dung mới đủ sức giữ chân người chơi giữa các đợt ra mắt Call of Duty hay Elder Scrolls. Và khi đó, hệ quả không chỉ là thất bại của một dịch vụ, mà còn là cú đòn nặng nề vào niềm tin của cộng đồng vào một ngành công nghiệp từng đầy hứa hẹn.