Gần một nửa số vị trí bị cắt giảm được quy cho AI, nhưng nhiều chuyên gia cho rằng đây chỉ là cái cớ che giấu những quyết định kinh doanh yếu kém.
Từ đầu tháng 1 đến tháng 4 năm 2026, ngành công nghệ toàn cầu đã sa thải 78.557 nhân viên, trong đó hơn 76% vị trí bị ảnh hưởng thuộc về các công ty Mỹ. Theo Nikkei Asia, 37.638 trong số đó — tương đương 47,9% — được các công ty quy cho việc AI và tự động hóa quy trình làm giảm nhu cầu lao động con người.
Oracle là một trong những cái tên nổi bật, với hơn 10.000 vị trí bị cắt giảm gần đây, phần tiết kiệm được cho là sẽ chuyển sang đầu tư hạ tầng trung tâm dữ liệu.
AI là nguyên nhân thực hay chỉ là cái cớ?
Ông Babak Hodjat, Giám đốc AI của Cognizant, tỏ ra thận trọng khi đánh giá mối quan hệ giữa AI và làn sóng sa thải: “Tôi không chắc những đợt cắt giảm này có thực sự liên quan đến các lợi ích năng suất cụ thể hay không. Đôi khi AI trở thành con dê tế thần về mặt tài chính — khi một công ty tuyển dụng quá nhiều hoặc muốn tái cơ cấu, họ đổ lỗi cho AI.”
Dù vậy, ông Hodjat vẫn thừa nhận sa thải do AI là có thật, nhưng dự báo phải thêm sáu tháng đến một năm nữa trước khi các công ty thực sự cảm nhận được lợi ích năng suất từ công nghệ này.
CEO OpenAI Sam Altman cũng đưa ra quan điểm tương tự tại India AI Impact Summit: “Tôi không biết tỷ lệ chính xác là bao nhiêu, nhưng có một phần ‘AI washing’ — người ta đổ lỗi sa thải cho AI trong khi thực ra họ vẫn sẽ làm vậy dù không có AI — và cũng có một phần là AI thực sự thay thế các loại công việc khác nhau.”
Một nghiên cứu của Stanford cho thấy nhiều vị trí lập trình viên và nhân viên chăm sóc khách hàng cấp thấp đang bị ảnh hưởng trực tiếp. Một mô phỏng của MIT chỉ ra AI có thể thay thế gần 12% lực lượng lao động Mỹ, tương đương khoảng 1.200 tỷ USD tiền lương bị mất. Cả CEO Anthropic Dario Amodei lẫn CEO Ford Jim Farley đều đã cảnh báo công nghệ này có thể xóa sổ một nửa việc làm văn phòng cấp thấp tại Mỹ.
Không phải tất cả đều bi quan
Một số công ty lại đang đi ngược xu hướng. IBM được cho là đã tăng gấp ba lần tuyển dụng nhân sự cấp thấp trong năm 2026, với lý do dù AI có thể đảm nhiệm nhiều công việc cấp thấp, vẫn cần có bàn tay con người. Ngoài ra, cắt giảm nhân sự cấp thấp đồng nghĩa với việc xóa đi nguồn nhân tài tương lai cần thiết để đào tạo các quản lý cấp trung. Dữ liệu từ Liên minh châu Âu cũng cho thấy các công ty đầu tư vào AI có xu hướng tuyển dụng thêm người thay vì cắt giảm.
Cognizant, dù vừa xây dựng các phòng lab AI tại San Francisco và Bengaluru để phát triển AI agent tùy chỉnh cho khách hàng doanh nghiệp, vẫn khẳng định không có kế hoạch sa thải nhân viên hiện tại mà sẽ đào tạo lại họ sử dụng công cụ AI. Thậm chí, công ty còn lên kế hoạch tuyển thêm nhân sự cấp thấp.
Ông Hodjat lý giải: “Sẽ có rất nhiều người ra trường mà không tìm được việc làm và thiếu kinh nghiệm thực tế trong ngành. Bạn phải đưa họ vào, để họ học cách sử dụng AI trong từng lĩnh vực cụ thể ngay tại nơi làm việc.”
Dù các luồng ý kiến còn chưa đồng nhất, một điểm mà giới chuyên gia đồng thuận là sự gián đoạn do AI gây ra với thị trường lao động là điều không thể tránh khỏi — vấn đề chỉ là mức độ và thời điểm.