Nhiều tranh cãi về trang phục và dụng cụ tại đấu trường Asiad gần đây đang đặt ra câu hỏi lớn cho thể thao điện tử, nơi tính công bằng cần được bảo đảm chặt chẽ bằng những quy chuẩn thống nhất về thiết bị thi đấu.
Những câu chuyện xử phạt trang phục và công cụ hỗ trợ tại các kỳ đại hội thể thao quốc tế thời gian qua đã đem lại nhiều bài học đắt giá. Tại nội dung đi bộ marathon nữ ở Asiad, vận động viên người Kazakhstan bị tước huy chương vàng do sử dụng giày chưa nằm trong danh mục kiểm định của Liên đoàn Điền kinh Thế giới. Tương tự, đội tuyển bắn súng trường hơi Việt Nam cũng bị hủy kết quả vòng loại chỉ vì chất liệu áo thi đấu cứng hơn quy định 0,1 milimét. Các quyết định này có thể tạo ra sự tiếc nuối lớn, song chúng lại thể hiện tinh thần cốt lõi của thể thao đỉnh cao: tính minh bạch và công bằng tuyệt đối. Khi một chi tiết nhỏ của công cụ bổ trợ cũng có thể làm sai lệch kết quả, thể thao bắt buộc phải đặt ra những rào cản kỹ thuật để bảo vệ sự trong sạch của sân chơi.
Từ thực tế đó, giới quan sát nhận thấy một khoảng trống lớn đang tồn tại trong làng thể thao điện tử chuyên nghiệp, đặc biệt là các bộ môn thi đấu trên máy tính. Hiện nay, phần lớn các giải đấu thể thao điện tử lớn vẫn cho phép tuyển thủ mang theo chuột, bàn phím và tai nghe cá nhân lên sàn đấu. Mỗi người sử dụng một mẫu mã, một thương hiệu và những thông số kỹ thuật hoàn toàn khác nhau. Điều này tạo nên sự tự do nhất định, song lại đi ngược lại xu hướng chuẩn hóa của các bộ môn thể thao chính quy.
Bước đệm để bước vào thể thao chính quy
Muốn được nhìn nhận bình đẳng như các môn thể thao truyền thống, thể thao điện tử phải chứng minh được tính công bằng ngay từ khâu quản lý công cụ hỗ trợ. Trong bóng bàn, vận động viên phải dùng mặt vợt được liên đoàn cấp phép. Trong bơi lội, những bộ đồ bơi công nghệ cao từng bị cấm hoàn toàn vì mang lại lực đẩy phi thể thao. Ngược lại, đấu trường thể thao điện tử hiện đại đang chứng kiến cuộc đua công nghệ khốc liệt giữa các hãng sản xuất phần cứng.
Các loại chuột có tần số lấy mẫu lên tới 8.000 Hz, mắt đọc quang học độ nhạy cao hay bàn phím cơ tích hợp công tắc từ tính với tính năng nhận lệnh siêu tốc đang dần làm thay đổi cách thức vận hành của trò chơi. Sự chênh lệch về công nghệ phần cứng có thể mang lại lợi thế phản xạ chỉ tính bằng một vài phần nghìn giây. Trong những trận đấu đỉnh cao ở các bộ môn bắn súng góc nhìn thứ nhất hay chiến thuật thời gian thực, khoảng cách mong manh đó đủ để định đoạt kết quả của một pha tranh chấp hoặc thậm chí cả một chức vô địch. Do đó, việc thiếu vắng một quy chuẩn thống nhất từ các liên đoàn quốc tế vô tình biến sàn đấu thể thao thành nơi phô diễn sức mạnh công nghệ thay vì kỹ năng thuần túy của con người.
Rào cản thói quen và sự bình đẳng
Việc áp đặt một danh mục phần cứng cố định chắc chắn sẽ vấp phải sự phản đối từ chính các tuyển thủ. Trong giới thi đấu đỉnh cao, nhiều cá nhân có thói quen sử dụng thiết bị cực kỳ khắt khe. Họ đã quen tay với từng đường cong của chuột, độ nảy của phím hay chất liệu của lót chuột suốt hàng nghìn giờ tập luyện. Bất kỳ sự thay đổi đột ngột nào về độ nặng hay cảm giác bấm cũng có thể khiến họ cảm thấy gượng gạo, giảm sút phong độ và mất đi sự tự tin khi bước vào trận đấu lớn.
Tuy nhiên, nếu xét trên bình diện phát triển bền vững, việc chuẩn hóa phần cứng sẽ giải quyết triệt để sự bất bình đẳng giữa các tổ chức thể thao điện tử. Những câu lạc bộ có tiềm lực tài chính dồi dào luôn dễ dàng trang bị cho vận động viên những mẫu máy móc tân tiến nhất, được thiết kế riêng hoặc sở hữu những tính năng vượt trội. Ngược lại, các đội tuyển đến từ những khu vực khó khăn hoặc các tổ chức nhỏ hơn thường không có được sự hậu thuẫn trang thiết bị đồng đều. Khi giải đấu cung cấp các mẫu phần cứng tiêu chuẩn và có sự phê duyệt từ ban tổ chức, mọi tuyển thủ sẽ phải bước vào cuộc tranh tài trên cùng một vạch xuất phát.
Theo nhận định của GameN Pro, việc kiểm soát chặt chẽ ngoại vi còn là giải pháp hữu hiệu nhất để ngăn chặn các hành vi gian lận tinh vi. Bộ nhớ trong của chuột và bàn phím hiện đại hoàn toàn có thể bị kẻ xấu lợi dụng để cài cắm các đoạn mã hỗ trợ tự động nhằm qua mặt hệ thống bảo mật của giải đấu. Nếu các liên đoàn thể thao điện tử quốc tế chủ động ban hành quy chuẩn kiểm định hoặc trực tiếp cấp phát thiết bị thi đấu ngay tại bàn thi đấu, tính minh bạch sẽ được nâng lên mức tối đa.
Con đường để thể thao điện tử khẳng định vị thế vững chắc trong hệ thống thể thao quốc tế không chỉ nằm ở số lượng người xem hay giá trị tiền thưởng, mà nằm ở tính kỷ luật và sự sòng phẳng trong từng thể thức thi đấu. Đã đến lúc các nhà quản lý cần nhìn nhận nghiêm túc về việc xây dựng quy chuẩn thiết bị thi đấu rõ ràng, nhằm đưa sân chơi này tiến lên chuyên nghiệp một cách thực chất và bền vững.