Các công ty AI Trung Quốc, với sự hỗ trợ từ chính phủ, lên kế hoạch xây dựng 36 trung tâm dữ liệu quy mô lớn, sử dụng hơn 115.000 chip NVIDIA H100 và H200. Tuy nhiên, với các lệnh cấm xuất khẩu từ Mỹ, câu hỏi lớn là Bắc Kinh sẽ lấy nguồn chip từ đâu để hiện thực hóa tham vọng này?

Tham vọng dẫn đầu AI của Trung Quốc

Trong cuộc đua xây dựng hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI), Trung Quốc đang tăng tốc bất chấp các rào cản thương mại từ Mỹ. Theo Bloomberg, các công ty AI Trung Quốc, với sự hậu thuẫn của chính phủ, đang triển khai dự án xây dựng 36 trung tâm dữ liệu tại thành phố Nghĩa Ô (Yiwu) và các khu vực sa mạc phía Tây. Dự án này dự kiến sử dụng hơn 115.000 chip AI cao cấp của NVIDIA, chủ yếu là dòng H100 và H200, để đáp ứng nhu cầu tính toán cho các mô hình AI lớn như R1 của DeepSeek.

Quy mô của dự án cho thấy tham vọng lớn của Bắc Kinh trong việc cạnh tranh với Mỹ, nơi sở hữu các siêu máy tính như Colossus của xAI với 200.000 chip H100. Dù chưa thể sánh ngang, kế hoạch này đánh dấu bước tiến đáng kể của Trung Quốc trong việc xây dựng hạ tầng AI. “Trung Quốc đang cho thấy quyết tâm vượt qua các hạn chế để xây dựng hệ sinh thái AI nội địa mạnh mẽ”, một bài đăng trên X nhận xét.

Thách thức từ lệnh cấm xuất khẩu của Mỹ

Từ năm 2022, chính quyền Mỹ đã áp đặt các lệnh cấm xuất khẩu chip AI tiên tiến như NVIDIA H100 và H200 sang Trung Quốc, nhằm hạn chế khả năng phát triển công nghệ quân sự và AI của nước này. NVIDIA đã phát triển chip H20, một phiên bản giảm hiệu năng của H100, để tuân thủ quy định nhưng vẫn đáp ứng nhu cầu thị trường Trung Quốc. Tuy nhiên, vào tháng 4/2025, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã mở rộng lệnh cấm, yêu cầu NVIDIA phải xin giấy phép xuất khẩu H20, gây thiệt hại 5,5 tỷ USD cho hãng này do tồn kho và các đơn hàng bị hủy.

Theo Reuters, các công ty Trung Quốc như Tencent, Alibaba và ByteDance đã đặt hàng 18 tỷ USD chip H20 kể từ đầu năm 2024, nhưng lệnh cấm mới khiến các lô hàng này bị đình trệ. Điều này đặt ra bài toán lớn: làm thế nào để Trung Quốc có được 115.000 chip H100 và H200, vốn đã bị cấm hoàn toàn? “Lệnh cấm của Mỹ đang đẩy các công ty Trung Quốc vào thế khó, nhưng họ vẫn tìm cách lách luật”, một nhà phân tích từ Reuters nhận định.

Lối đi nào cho nguồn cung chip?

Dù đối mặt với các hạn chế, Trung Quốc dường như đang tìm cách vượt qua lệnh cấm thông qua các “lỗ hổng thương mại”. Một số nguồn tin cho rằng các chip NVIDIA bị cấm đang được chuyển đến Trung Quốc qua các quốc gia Đông Nam Á như Malaysia và Singapore. Theo một bài đăng trên X, Malaysia đã trở thành trung tâm phân phối chip lớn, với giá trị xuất khẩu chip từ Đài Loan sang nước này tăng vọt từ 817 triệu USD năm 2022 lên 4,877 tỷ USD năm 2024, và chỉ riêng quý 1/2025 đã đạt 3,71 tỷ USD.

Các công ty Trung Quốc cũng được cho là sử dụng các nhà cung cấp đám mây ở nước ngoài để truy cập chip H100 và H20 thông qua các kênh gián tiếp. Ngoài ra, Trung Quốc sở hữu lượng lớn chip H20 (ước tính hơn 1 triệu đơn vị được bán trong năm 2024) và các dòng chip cũ như H800, A100, đủ để duy trì hoạt động trong vài năm tới. “Chip có thể không đến trực tiếp từ Mỹ, nhưng chúng vẫn tìm đường vào Trung Quốc qua các kênh trung gian”, một bài viết trên Wall Street Journal nhận xét.

Huawei và các giải pháp nội địa

Trước các hạn chế từ Mỹ, Trung Quốc đang đẩy mạnh phát triển chip AI nội địa, với Huawei dẫn đầu. Chip Ascend 910C của Huawei, dự kiến xuất xưởng hàng loạt từ tháng 5/2025, được cho là đạt 60-70% hiệu năng của NVIDIA H100 nhưng có giá rẻ hơn đáng kể. Theo Reuters, Ascend 910C kết hợp hai chip 910B trong một gói, cải thiện sức mạnh tính toán và dung lượng bộ nhớ, phù hợp cho các tác vụ suy luận AI (inference).

Các công ty như DeepSeek đã bắt đầu sử dụng Ascend 910C cho mô hình R1, dù phần mềm của Huawei (CANN) vẫn bị đánh giá là kém thân thiện hơn so với CUDA của NVIDIA. “Huawei đang nhanh chóng thu hẹp khoảng cách, nhưng phần mềm vẫn là điểm yếu”, nhà phân tích Antonia Hmaidi từ Mercator Institute nhận xét. Ngoài Huawei, các công ty như Biren Technology, MetaX và Enflame cũng đang phát triển chip AI, trong khi SMIC tiến gần đến khả năng sản xuất chip 5nm.

Hệ quả của lệnh cấm: Cơ hội cho Trung Quốc?

Lệnh cấm của Mỹ, dù nhằm kìm hãm sự phát triển AI của Trung Quốc, lại vô tình thúc đẩy hệ sinh thái chip nội địa. Các công ty như Alibaba, ByteDance và Tencent đang chuyển sang sử dụng chip Huawei và các giải pháp thay thế, giảm phụ thuộc vào NVIDIA. Theo Bloomberg, thị trường trung tâm dữ liệu Trung Quốc dự kiến đạt giá trị 300 tỷ nhân dân tệ (khoảng 42 tỷ USD) trong năm nay và sẽ tăng gấp ba vào năm 2028.

Tuy nhiên, các dự án ở Nghĩa Ô và các khu vực khác có thể chỉ là kế hoạch “tham vọng trên giấy”. Một số tài liệu đầu tư cho thấy các công ty Trung Quốc thường công bố dự án lớn để thu hút sự chú ý từ Bắc Kinh, nhưng không phải lúc nào cũng hoàn thành. “Dự án 115.000 chip nghe rất hoành tráng, nhưng thực tế có thể chỉ là mục tiêu để gây ấn tượng”, một bài đăng trên X nhận định.

Tương lai của cuộc đua AI

Dù đối mặt với lệnh cấm, Trung Quốc vẫn tìm cách duy trì đà phát triển AI thông qua chip nội địa và các kênh nhập khẩu gián tiếp. Các trung tâm dữ liệu ở Nghĩa Ô, Tân Cương và Thanh Hải cho thấy quyết tâm của Bắc Kinh trong việc xây dựng hệ sinh thái AI độc lập. Tuy nhiên, việc thiếu phần mềm tối ưu và hạn chế về công nghệ sản xuất chip tiên tiến (như 3nm hay 2nm của TSMC) vẫn là thách thức lớn.

Trong khi đó, lệnh cấm của Mỹ không chỉ gây thiệt hại cho NVIDIA (mất 5,5 tỷ USD doanh thu) mà còn tạo cơ hội cho Huawei và các công ty Trung Quốc khác củng cố vị thế. “Mỹ đang cố ngăn Trung Quốc, nhưng có thể vô tình giúp Bắc Kinh tự lực cánh sinh”, một bài viết trên South China Morning Post nhận xét. Với kế hoạch chuyển sang quy trình 2nm cho Tensor G6 vào năm 2026, Google và các công ty phương Tây cũng đang chạy đua để duy trì lợi thế.

Thách thức và cơ hội song hành

Kế hoạch xây dựng 36 trung tâm dữ liệu với hơn 115.000 chip NVIDIA của Trung Quốc là minh chứng cho tham vọng dẫn đầu AI, nhưng nguồn cung chip vẫn là câu hỏi lớn. Dù các kênh trung gian như Malaysia, Singapore và lượng chip H20 hiện có giúp Trung Quốc duy trì hoạt động, việc phụ thuộc vào Huawei và các giải pháp nội địa sẽ định hình tương lai AI của nước này. Trong cuộc đua công nghệ này, cả Mỹ và Trung Quốc đều đang phải cân bằng giữa an ninh quốc gia và đổi mới công nghệ, với hệ quả lâu dài vẫn chưa rõ ràng.